Trafik Kazasında Maluliyet Raporu ve Kusur Tespiti
- Sürekli iş göremezlik tazminatının hesaplanabilmesi için önce maluliyet oranı doğru saptanmalıdır.
- Rapor, kaza tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre düzenlenmelidir.
- 11.10.2008 öncesi: Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü.
- 11.10.2008 – 01.09.2013: Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği.
- 01.09.2013 – 01.06.2015: Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği.
- 01.06.2015 – 20.02.2019: Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurul Raporları Hakkında Yönetmelik.
- 20.02.2019 sonrası: Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik.
- Rapor, sağlık kurulu raporu vermeye yetkili hastane veya sağlık kuruluşunca düzenlenmelidir.
- Heyet, kişideki şikâyetlere göre oluşturulmalı; ilgili branş uzmanları heyette yer almalıdır.
- Kaza ile maluliyet arasındaki illiyet bağı raporda açık ve anlaşılır biçimde kurulmalıdır.
- Kişi 65 yaşın altındaysa, 65 yaş ve üzeri için öngörülen ekleme uygulanamaz.
- Kusur oranı, kaza tespit tutanağı ve ceza dosyası delilleriyle birlikte değerlendirilir.
- Alkollü sürücünün aracına bilerek binen yolcu için müterafik kusur indirimi yapılabilir.
- Müterafik kusur bir def’i değildir; re’sen dikkate alınır.
- Adlî rapor ücreti tazminata eklenmez; yargılama gideri olarak değerlendirilir.
Trafik kazası tazminatında hesabın tamamı iki sayıya bağlıdır: maluliyet oranı ve kusur oranı. Bu iki sayı yanlışsa, aktüer hesabı ne kadar özenli olursa olsun sonuç bozulur.
Uygulamada en sık karşılaşılan bozma sebebi de burada toplanır: yanlış yönetmeliğe göre alınmış rapor, eksik heyet, ceza dosyasıyla çelişen kusur dağılımı. Aşağıda bu başlıkları Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin güncel kararlarıyla ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 90: “Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanunda öngörülen usul ve esaslara tabidir. … Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanunda düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.” Maddeye 2021’de eklenen bazı hükümler Anayasa Mahkemesinin 29.12.2022 tarihli kararıyla iptal edilmiştir.
2918 sayılı Kanun m. 97: “Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması hâlinde, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.”
2918 sayılı Kanun m. 99: “Sigortacılar, hak sahibinin zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarıyla belirlenen belgeleri, sigortacının merkez veya kuruluşlarından birine ilettiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde zorunlu mali sorumluluk sigortası sınırları içinde kalan miktarları hak sahibine ödemek zorundadırlar.”
Kaza tarihi, hangi mevzuatın uygulanacağını belirler:
| Kaza tarihi | Uygulanacak mevzuat | Not |
|---|---|---|
| 11.10.2008 öncesi | Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü | Eski dosyalarda karşımıza çıkar |
| 11.10.2008 – 01.09.2013 | Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği | Geçiş dönemi |
| 01.09.2013 – 01.06.2015 | Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği | Kısa süreli dönem |
| 01.06.2015 – 20.02.2019 | Özürlülük Ölçütü … Sağlık Kurul Raporları Hakkında Yönetmelik | Sık rastlanır |
| 20.02.2019 sonrası | Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik | Güncel mevzuat |
| Rapor mercii | Yetkili hastane veya sağlık kuruluşu | Adlî tıp anabilim dalları dâhil |
| Heyet | Şikâyetlere uygun uzman doktor heyeti | Branş eksikliği bozma sebebidir |
| İlliyet | Kaza ile maluliyet arasında kurulmalı | Açık ve anlaşılır olmalı |
| Muayene | Bizzat muayene gerekir | Dosya üzerinden yetmez |
Kritik nokta: Rapor doğru yönetmeliğe göre düzenlenmiş olsa bile, heyet mevzuata uygun teşekkül etmemişse hükme esas alınamaz. Yargıtay, kafa travmasına ve üriner sistem bozukluğuna dayanan bir maluliyette heyette nöroloji/beyin cerrahisi ve üroloji uzmanı bulunmamasını bozma sebebi saymıştır. Bu nedenle rapor talebinde bulunurken yalnız “yetkili hastane” demek yetmez; hangi branşların heyette yer alması gerektiği de gerekçelendirilmelidir.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Kaza tarihini sabitleyin. Uygulanacak yönetmelik bu tarihe göre belirlenir.
- Tedavi evrakını eksiksiz toplayın. Epikriz, görüntüleme ve ameliyat notları rapora esas olur.
- Yetkili kuruluşu seçin. Adlî Tıp Kurumu veya üniversitelerin adlî tıp anabilim dalları tercih edilir.
- Heyetin branşlarını belirtin. Şikâyetlere uygun uzmanların heyette bulunmasını isteyin.
- Bizzat muayene isteyin. Yalnız dosya üzerinden düzenlenen rapor tartışmaya açıktır.
- İlliyet bağını rapora yazdırın. Maluliyetin kazadan kaynaklandığı açıkça belirtilmelidir.
- Yaş ekini kontrol edin. 65 yaş ve üzeri için öngörülen ekleme, daha genç kişilere uygulanamaz.
- Kusur dosyasını bütün olarak sunun. Kaza tespit tutanağı ve ceza dosyası delilleri birlikte değerlendirilir.
- Müterafik kusuru öngörün. Alkollü sürücünün aracına binmek indirim sebebidir.
- Sigortaya önce başvurun. Yazılı başvuru ve 15 günlük süre, dava ve tahkimin ön şartıdır.
- Temerrüdü kurun. Belgelerin iletilmesinden itibaren sekiz iş günü işler.
- Rapor ücretini ayrı kalem yapın. Adlî rapor ücreti yargılama gideridir, tazminata eklenmez.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 08.05.2024 T., 2024/2436 E., 2024/4413 K.
Rapor, kaza tarihinde yürürlükte olan yönetmeliğe göre düzenlenmelidir. 2018 tarihli kazada maluliyet raporu, kaza tarihinde yürürlükte olmayan mevzuata göre düzenlenmişti. Daire önce yöntemi ortaya koymuştur: “Haksız fiil sonucu çalışma gücünde kayıp olduğu iddiası ve buna yönelik bir talebin bulunması hâlinde, zararın kapsamının tespiti açısından varsa geçici iş göremezlik süresi ile sürekli iş göremezlik oranının doğru bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir. Söz konusu belirleme için ise bağlı oldukları mevzuat uyarınca sağlık kurulu raporu vermeye yetkili hastanelerin adli tıp anabilim dalı başkanlıkları ve benzeri kuruluşların çalışma gücü kaybı olduğu iddia edilen kişide bulunan şikâyetler dikkate alınarak oluşturulacak uzman doktor heyetinden kaza tarihinde yürürlükte bulunan mevzuata göre sağlık kurulu raporu alınmalıdır.” Ardından yönetmelik takvimini tarih tarih saymış ve somut olayda raporun uygun düzenlenmediğini, illiyet bağının açık kurulmadığını belirlemiştir. Karar oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 12.03.2025 T., 2023/10419 E., 2025/4226 K.
Doğru yönetmelik yetmez; heyet de doğru kurulmalıdır. Kafa travmasına bağlı konuşma ve denge bozukluğu ile üriner sistem bozukluğundan toplam %56,6 maluliyet belirlenmişti. Daire raporu kabul etmemiştir: “Anılan bu raporun tanziminde 20.02.2019 tarihli Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ile ekindeki cetvellere göre belirleme yapılmakla birlikte heyet mevzuata uygun teşekkül etmediğinden, bu raporun karara esas alınması mümkün değildir. … heyette nöroloji uzmanının/ beyin sinir cerrahisi uzmanının ve üroloji uzmanının bulunmadığı anlaşılmıştır. Eksik inceleme ile hüküm kurulamaz.” Yeniden rapor alınması gereken merci de gösterilmiştir: Adlî Tıp Kurumu ya da üniversitelerin adlî tıp anabilim dalı bölümleri. Karar oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 06.03.2024 T., 2022/8302 E., 2024/2543 K.
Yaş eki, müterafik kusur ve rapor ücreti ayrı ayrı denetlenir. Kaza tarihinde 63 yaşında olan davacı için 65 yaş ve üzeri bireylere ilişkin ekleme uygulanarak maluliyet %32’ye çıkarılmıştı. Daire bunu kabul etmemiş, “Davacının olay tarihi itibariyle 63 yaşında olduğu gözetilerek bu yaşa ilişkin maluliyet oranı üzerinden yapılacak hesaplamaya göre karar verilmesi gerekir” demiştir. İkinci olarak müterafik kusuru ele almıştır: “Müterafik kusura ilişkin savunma bir def’i olmadığından bu yönde bir savunma olmasa da resen dikkate alınması gerekir.” Somut olayda davacının, sürücünün alkollü olduğunu bilerek araca bindiği tespit edilmiş ve %20 oranında indirim yapılması gerektiği belirtilmiştir. Üçüncü olarak “Adli rapor ücretinin yargılama gideri olarak değerlendirilmesi gerekirken esas tazminata eklenmek suretiyle karar verilmesi doğru olmamış”tır. Karar oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 25.01.2024 T., 2023/12305 E., 2024/972 K.
Kusur, ceza dosyasındaki deliller birlikte değerlendirilerek belirlenir. Yayaya çarpma olayında kaza tespit tutanağı yayanın yaya geçidi işaretlerine uymadığını, ceza dosyasındaki kusur raporu ise yayanın aslî kusurlu olduğunu göstermesine rağmen hakem heyeti sürücüyü %75 kusurlu saymıştı. Daire ölçütü şöyle koymuştur: “dosyada mevcut kaza tespit tutanağı ve özellikle dava konusu olaya ilişkin ceza yargılamasının yapıldığı dosyada yer alan delil ve belgeler ile kusur raporu birlikte değerlendirildiğinde davacının asli kusurlu, davalıya sigortalı araç sürücüsünün ise tali kusurlu olduğunun anlaşılmasına göre tazminat tutarının bu kusur belirlemesi gözetilerek yapılması gerekir.” Daire ayrıca sigorta tahkiminde vekâlet ücretinin, asliye mahkemelerinde görülen işler için hesaplanan ücretin beşte biri olarak hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir. Karar oy birliğiyle bozulmuştur.
Dört karar birlikte okunduğunda dosyanın kontrol listesi şu halkalardan oluşur.
Birinci halka – önce tarih. Kaza tarihi, uygulanacak yönetmeliği belirler; yanlış yönetmelik en sık bozma sebebidir.
İkinci halka – sonra merci. Rapor, sağlık kurulu raporu vermeye yetkili kuruluşça düzenlenmelidir; Adlî Tıp Kurumu ve üniversitelerin adlî tıp anabilim dalları öncelikli adreslerdir.
Üçüncü halka – sonra heyet. Mart 2025 tarihli karar, şikâyetlerin ilgili olduğu branş uzmanları heyette yoksa raporun hükme esas alınamayacağını göstermiştir.
Dördüncü halka – illiyet ayrıca yazılmalıdır. “Kaza ile maluliyet arasında illiyet bağı vardır” ifadesinin raporda açık ve anlaşılır biçimde yer alması gerekir.
Beşinci halka – yaş ve cetvel detayları denetlenir. Mart 2024 tarihli karar, 65 yaş ve üzeri için öngörülen eklemenin 63 yaşındaki davacıya uygulanmasını isabetsiz bulmuştur.
Altıncı halka – kusur tek bir rapora bırakılmaz. Ocak 2024 tarihli karar, hakem heyetinin kendi aldığı raporun ceza dosyasındaki tespitlerle birlikte değerlendirilmesini aramıştır.
Yedinci halka – müterafik kusur re’sen gözetilir. Alkollü sürücünün aracına bilerek binmek, yerleşik uygulamada %20 indirim sebebidir.
Sekizinci halka – usul kalemleri de bozma sebebidir. Adlî rapor ücretinin tazminata eklenmesi ve sigorta tahkiminde tam vekâlet ücretine hükmedilmesi ayrı ayrı bozulmuştur. Kusur oranına itiraz, eksper raporuna itiraz ve destekten yoksun kalma tazminatı yazılarımız süreci tamamlar.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden yanlış? | Doğrusu |
|---|---|---|
| Güncel yönetmeliğe göre rapor almak | Kaza tarihindeki mevzuat uygulanır | Kaza tarihini esas alın |
| Yetkisiz kuruluştan rapor almak | Rapor hükme esas alınamaz | Yetkili sağlık kurulunu seçin |
| Heyetin branşını sorgulamamak | Eksik heyet bozma sebebidir | İlgili uzmanları talep edin |
| Dosya üzerinden rapor almak | Bizzat muayene aranır | Muayene talebini yazın |
| İlliyeti raporda aramamak | Kaza bağlantısı kurulmalıdır | Rapora açık ifade koydurun |
| Yaş ekini kontrol etmemek | 65 yaş altına uygulanamaz | Kaza tarihindeki yaşı doğrulayın |
| Kusuru tek rapora bırakmak | Ceza dosyası birlikte değerlendirilir | Tutanak ve dosyayı getirtin |
| Müterafik kusuru göz ardı etmek | Re’sen dikkate alınır | Riski baştan hesaplayın |
| Rapor ücretini tazminata eklemek | Bu bir yargılama giderdir | Ayrı kalem olarak gösterin |
Maluliyet raporu neden önemli?
Sürekli iş göremezlik tazminatının kapsamı, çalışma gücü kaybı oranına göre hesaplandığından bu oranın doğru belirlenmesi zorunludur.
Hangi yönetmelik uygulanır?
Kaza tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat uygulanır. 20.02.2019’dan sonraki kazalarda Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik geçerlidir.
2015-2019 arasındaki kazalarda hangi metin geçerli?
01.06.2015 ile 20.02.2019 tarihleri arasında Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurul Raporları Hakkında Yönetmelik yürürlüktedir.
Raporu hangi hastaneden almalıyım?
Bağlı oldukları mevzuat uyarınca sağlık kurulu raporu vermeye yetkili hastaneler veya sağlık kuruluşları; kararlarda Adlî Tıp Kurumu ile üniversitelerin adlî tıp anabilim dalı bölümleri işaret edilmektedir.
Heyette kimler bulunmalı?
Çalışma gücü kaybı iddia edilen kişide bulunan şikâyetler dikkate alınarak oluşturulacak uzman doktor heyeti gerekir; şikâyetlerin ilgili olduğu branş uzmanları heyette yoksa rapor hükme esas alınamaz.
Rapor dosya üzerinden düzenlenebilir mi?
Yargıtay kararlarında, tüm tedavi evrakı eklenerek ve kişi bizzat muayene edilerek rapor alınması gerektiği belirtilmektedir.
İlliyet bağı raporda nasıl yer almalı?
Kaza ile maluliyet arasında illiyet bağı bulunup bulunmadığı açık ve anlaşılır şekilde kurulmalı, varsa oran da belirtilmelidir.
65 yaş kuralı nedir?
Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’te 65 yaş ve üzeri bireylerin engellilik oranına belirli bir ekleme yapılması öngörülmüştür; bu ekleme daha genç kişilere uygulanamaz.
Kusur oranı nasıl belirlenir?
Kaza tespit tutanağı, ceza yargılaması dosyasındaki delil ve belgeler ile alınan kusur raporu birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Müterafik kusur nedir?
Zarar görenin zararın doğmasında veya artmasında etkili olması hâlidir; hâkim bu durumda tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.
Müterafik kusur ileri sürülmezse dikkate alınır mı?
Alınır. Yargıtay, müterafik kusura ilişkin savunmanın bir def’i olmadığını ve bu yönde savunma bulunmasa da re’sen dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir.
Alkollü sürücünün aracına binmek indirim sebebi mi?
Yargıtay kararlarında, sürücünün alkollü olduğunu bilerek araca binen yolcu bakımından yerleşik uygulamaya göre %20 oranında müterafik kusur indirimi yapılması gerektiği belirtilmiştir.
Dava açmadan önce ne yapmalıyım?
Zorunlu malî sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde, dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılması gerekir.
Sigorta ne kadar sürede ödeme yapmalı?
Genel şartlarla belirlenen belgelerin sigortacıya iletildiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde poliçe sınırları içindeki miktarların ödenmesi gerekir.
Adlî rapor ücreti tazminata eklenir mi?
Eklenmez. Yargıtay, adlî rapor ücretinin yargılama gideri olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85 – İşletenin sorumluluğu
- 2918 sayılı Kanun m. 86 – Sorumluluktan kurtulma
- 2918 sayılı Kanun m. 90 – Uygulanacak hükümler
- 2918 sayılı Kanun m. 91 – Zorunlu malî sorumluluk sigortası
- 2918 sayılı Kanun m. 97 – Dava öncesi başvuru zorunluluğu
- 2918 sayılı Kanun m. 99 – Ödeme süresi
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49 – Haksız fiil sorumluluğu
- 6098 sayılı Kanun m. 51 – Tazminatın belirlenmesi
- 6098 sayılı Kanun m. 52 – Tazminatın indirilmesi
- 6098 sayılı Kanun m. 54 – Bedensel zararlar
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30 – Sigorta tahkimi
- Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik
İlgili yazılarımız: kaza kusur oranına itiraz, sigorta eksper raporuna itiraz, destekten yoksun kalma tazminatı, sigorta tahkim komisyonuna başvuru, sürekli iş göremezlik ve maluliyet oranı.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olaya ilişkin hukukî görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Trafik kazası tazminatında sonuç, maluliyet raporunun usulüne ve kusur dağılımına göre değişir.