Keşif Nasıl Yapılır? Mahallinde İnceleme ve Uzman Görüşü (HMK m.288-293)
- Keşif, hâkimin uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organlarıyla inceleme yaparak bilgi sahibi olmasıdır (HMK m. 288/1).
- Keşif, bulunduğu yerde veya mahkemede yapılabilir; hâkim gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurur.
- Keşif kararı, sözlü yargılamaya kadar taraflardan birinin talebi üzerine ya da resen alınır (HMK m. 288/2).
- Keşif kural olarak davaya bakan mahkemece yapılır; konu yargı çevresi dışındaysa istinabe yoluna gidilir (HMK m. 289).
- Keşif konusu büyükşehir belediye sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme de bizzat gidebilir.
- Keşfin yeri, kapsamı ve zamanı mahkemece belirlenir; taraflar hazırsa huzurlarında, değilse yokluklarında yapılır (HMK m. 290).
- Mahkeme keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebilir; tutanağa hâkimin gözlemleri de yazılır.
- Plan, çizim ve fotoğraf gibi belgeler tutanağa eklenir; gerekirse temsilî uygulama yaptırılabilir.
- Taşınmaza ilişkin uyuşmazlıklarda tanıkların, duruşma salonunda değil taşınmaz başında dinlenmesi istenir (HMK m. 259/2).
- Taraflar ve üçüncü kişiler keşif kararının gereğine uymak zorundadır (HMK m. 291/1).
- Karşı koyan taraf ispat yükü kendisindeyse delilden vazgeçmiş, karşı taraf ise vakıayı kabul etmiş sayılır.
- Karşı koyan üçüncü kişi, giderlere ve 500 TL ile 5.000 TL arasında disiplin para cezasına mahkûm edilir; zor kullanılmasına karar verilebilir.
- Üçüncü kişi yalnızca tanıklıktan çekinme sebeplerine dayanarak keşfe katlanmaktan kaçınabilir.
- Taraflar, dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa (uzman görüşü) alabilir; bu nedenle ayrıca süre istenemez (HMK m. 293).
- Uzman kişi duruşmaya çağrılıp dinlenebilir; geçerli özrü olmadan gelmezse raporu değerlendirmeye alınmaz.
Kısa cevap: Keşif, hâkimin uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organlarıyla inceleme yaparak bilgi sahibi olmasıdır (HMK m.288/1); keşif kararı sözlü yargılamaya kadar taraflardan birinin talebi üzerine ya da resen alınır. Keşfin yeri, kapsamı ve zamanı mahkemece belirlenir; taraflar hazırsa huzurlarında, değilse yokluklarında yapılır (m.290).
Bir tapu iptali, elatmanın önlenmesi, ecrimisil, kamulaştırma ya da ön alım davasının kaderi çoğu zaman tek bir günde belirlenir: keşif günü. Hâkimin taşınmazın başına gidip gördükleri, orada dinlenen tanıklar ve düzenlenen kroki, dosyanın geri kalanını şekillendirir. Buna rağmen keşif, uygulamada en çok usul hatası yapılan aşamalardan biridir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu keşfi bir delil türü olarak düzenler ve buna bağlı üç ayrı mekanizma kurar: keşfin nasıl yapılacağı, keşfe katlanmayanlara uygulanacak yaptırım ve tarafların kendi uzmanlarından alabileceği bilimsel mütalaa. Aşağıda bu üç mekanizmayı ve Yargıtay’ın keşifle ilgili yerleşik beklentilerini ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
HMK m. 288 — Keşif kararı
“(1) Hâkim, uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla bulunduğu yerde veya mahkemede inceleme yaparak bilgi sahibi olmak amacıyla keşif yapılmasına karar verebilir. Hâkim gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurur. (2) Keşif kararı, mahkemece, sözlü yargılamaya kadar taraflardan birinin talebi üzerine veya resen alınır.”
HMK m. 289 — Keşfe yetkili mahkeme
“(1) Keşif, davaya bakan mahkemece icra edilir. Keşif konusu, mahkemenin yargı çevresi dışında ise inceleme istinabe suretiyle yapılır. (2) Keşif konusu, büyükşehir belediye sınırları içerisinde ise inceleme, davaya bakan mahkeme tarafından da yerine getirilebilir.”
HMK m. 290 — Keşfin yapılması
“(1) Keşfin yeri, kapsamı ve zamanı mahkeme tarafından tespit edilir. Keşif, taraflar hazır iseler huzurlarında, aksi takdirde yokluklarında yapılır. (2) Mahkeme keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebilir. Keşif sırasında, yapılan tüm işlemler ve beyanları içeren bir tutanak düzenlenir. Tutanağa, hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri de yazılır. Plan, çizim, fotoğraf gibi belgeler de tutanağa eklenir. (3) Mahkeme, bir olayın nasıl geçmiş olabileceğini tespit için temsili uygulama da yaptırabilir.”
HMK m. 291 — Keşfe katlanma zorunluluğu
“(1) Taraflar ve üçüncü kişiler keşif kararının gereğine uymak ve engelleyici tutum ve davranışlardan kaçınmak zorundadırlar. (2) Keşif yapılmasına taraflardan birinin karşı koyması hâlinde, o kimse ispat yükü kendisine düşen taraf ise bu delilden vazgeçmiş; diğer taraf ise iddia edilen vakıayı kabul etmiş sayılır. Şu kadar ki, hâkim duruma ve karşı koyma sebebine göre bu hükmü uygulamayabilir. (3) Keşif, üçüncü kişi için uygun olan zamanda yapılır… Keşfe karşı koyma hâlinde hâkim, üçüncü kişiyi karşı koymanın sebep olduğu giderlere ve beşyüz Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına mahkûm eder; gerektiğinde zor kullanılmasına karar verebilir. Ancak, üçüncü kişi tanıklıktan çekinme sebeplerine dayanarak keşfe katlanma yükümlülüğünden kaçınabilir.”
HMK m. 293 — Uzman görüşü
“(1) Taraflar, dava konusu olayla ilgili olarak, uzmanından bilimsel mütalaa alabilirler. Sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez. (2) Hâkim, talep üzerine veya resen, kendisinden rapor alınan uzman kişinin davet edilerek dinlenilmesine karar verebilir. Uzman kişinin çağrıldığı duruşmada hâkim ve taraflar gerekli soruları sorabilir. (3) Uzman kişi çağrıldığı duruşmaya geçerli bir özrü olmadan gelmezse, hazırlamış olduğu rapor mahkemece değerlendirmeye tabi tutulmaz.”
Keşif, bilirkişi ve uzman görüşü: üç farklı kurum
| Ölçüt | Keşif (HMK 288-291) | Bilirkişi (HMK 266 vd.) | Uzman görüşü (HMK 293) |
|---|---|---|---|
| Kim yürütür? | Hâkim bizzat | Mahkemece atanan bilirkişi | Tarafın seçtiği uzman |
| Kararı kim verir? | Mahkeme (talep veya resen) | Mahkeme (talep veya resen) | Taraf, kendiliğinden alır |
| Niteliği | Delil (doğrudan algı) | Delil değerlendirme yardımcısı | Tarafın bilimsel görüşü |
| Ne zamana kadar? | Sözlü yargılamaya kadar | Tahkikat aşamasında | Yargılama sırasında; ayrıca süre istenemez |
| Yemin | Söz konusu değil | Bilirkişi yemin eder | Yemin söz konusu değil |
| Duruşmada dinlenme | Keşif tutanağıyla belgelenir | Dinlenebilir | Dinlenebilir (m. 293/2) |
| Gelmemenin sonucu | Katlanmama yaptırıma bağlı | Disiplin ve sorumluluk hükümleri | Rapor değerlendirmeye alınmaz |
| Ücreti kim öder? | Yargılama gideri | Yargılama gideri (avans) | Görüşü alan taraf |
| Bağlayıcılığı | Hâkimin kendi gözlemi | Hâkimi bağlamaz | Hâkimi bağlamaz; değerlendirilmelidir |
Kritik nokta: Uzman görüşü, bilirkişi raporunun yerini almaz; ancak mahkeme tarafından görmezden de gelinemez. HMK m. 293 tarafa kendi uzmanından bilimsel mütalaa alma hakkı tanıdığına göre, dosyaya sunulan mütalaanın incelenmesi ve gerektiğinde uzmanın duruşmada dinlenmesi gerekir. Buna karşılık uzman, çağrıldığı duruşmaya geçerli bir özrü olmadan gelmezse hazırladığı rapor mahkemece değerlendirmeye tabi tutulmaz. Yani uzman görüşünün etkili olması, uzmanın gerektiğinde hâkim ve tarafların sorularını yanıtlamaya hazır olmasına bağlıdır.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Uyuşmazlık bir taşınmaza, bir yapıya veya yerinde görülmesi gereken bir duruma ilişkinse, keşif talebini dilekçenizde açıkça delil olarak gösterin.
- Keşifle neyin tespit edilmesini istediğinizi maddeler hâlinde yazın: sınır, fiilî kullanım, elatmanın varlığı, hasar, imalat düzeyi gibi.
- Keşif kararının en geç sözlü yargılamaya kadar alınabileceğini bilerek talebinizi geciktirmeyin.
- Keşif avansını ve bilirkişi ücretini süresinde yatırın; yatırılmaması keşfin yapılmamasına ve delilden vazgeçilmiş sayılmaya yol açabilir.
- Tanıklarınızı, taşınmaza ilişkin uyuşmazlıklarda keşif yerinde dinlenmek üzere bildirin ve bunu ayrıca talep edin.
- Tanık listesi için verilen kesin sürenin keşif gününden önce dolup dolmadığını kontrol edin; süre yetersizse bunu hemen tutanağa geçirtin.
- Keşif gününde hazır bulunun; keşfin taraflar hazır değilse yokluklarında da yapılabileceğini unutmayın.
- Keşif tutanağına hâkimin gözlemlerinin ve sizin beyanlarınızın yazıldığından emin olun; eksikse tamamlanmasını isteyin.
- Fen bilirkişisinden denetime elverişli, ölçekli kroki düzenlenmesini talep edin; fotoğraf ve çizimlerin tutanağa eklenmesini sağlayın.
- Karşı taraf keşfi engelliyorsa HMK m. 291/2’nin uygulanmasını; üçüncü kişi engelliyorsa m. 291/3’teki disiplin para cezası ve zor kullanma yollarını talep edin.
- Teknik bir tartışma varsa kendi uzmanınızdan HMK m. 293 uyarınca bilimsel mütalaa alın ve dosyaya sunun.
- Sunduğunuz uzman görüşünün karşılanmadan hüküm kurulması hâlinde bunu istinaf ve temyiz sebebi olarak ayrıca ileri sürün.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2012/1228, K. 2012/4932, 03.04.2012
Taşınmaza ilişkin uyuşmazlıkta tanıklar duruşma salonunda değil, keşif yerinde dinlenmelidir. Maden ruhsat sahasına pasa dökülerek elatıldığı iddiasıyla açılan elatmanın önlenmesi ve eski hâle getirme davasında mahkeme, bilirkişi krokisine dayanarak davayı kabul etmiştir. Daire, önce ispat yükünün davacıda olduğunu belirlemiş, ardından şu ölçütü koymuştur: “Şayet müdahalenin varlığı konusunda tanık deliline dayanılmışsa çekişmenin özelliği gereği tanıkların yargılama oturumunda değil, keşif yapılarak dava konusu mahalde dinlenmesi gerekir.” Kararda yapılması gerekenler de gösterilmiştir: “HMK’nun 288 ve 290.ncı maddelerinden yararlanılarak yerinde yöntemine uygun keşif yapılmalı, bildirilen tanıklar keşif yerinde dinlenerek… elatmasının olup olmadığı keşfen saptanmalı”. Daire, hükmün BOZULMASINA, 03.04.2012 tarihinde oy birliği ile karar vermiştir.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2021/7200, K. 2022/7711, 13.12.2022
Keşif yapılmış olması yetmez; taraf tanıkları da taşınmaz başında dinlenmelidir. Ön alım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında davalı, fiilî taksim savunmasında bulunmuş; mahkeme keşif yapmış, ancak tanık listesi için verilen kesin sürenin son gününün keşif günü olması nedeniyle davalının tanıkları dinlenmemiştir. Daire, hukuki dinlenilme hakkını düzenleyen HMK m. 27’yi aktardıktan sonra keşfin nasıl yapılacağını ortaya koymuştur: “6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 288 ve 290 ıncı maddeleri gereğince mahkeme hakimi huzurunda taşınmaz başında bilirkişi, tarafların ve şahitlerin hazır bulundurulması suretiyle keşfin yapılması gerekir.” Kesin süre bakımından ise “davalıya tanık listesini sunabilmesi ve tanıklar adına çıkarılacak davetiyeler için verilen sürenin yeterli olmadığı açıkça belli olan bu ara kararına dayanılarak tanık dinletme talebinin reddine karar verilemez” denilmiş; mahallinde yeniden keşif yapılarak taraf tanıklarının HMK m. 259/2 uyarınca taşınmaz başında dinlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Daire, bölge adliye mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA ve ilk derece mahkemesi kararının BOZULMASINA, 13.12.2022 tarihinde oy birliğiyle karar vermiştir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2021/14742, K. 2021/9956, 08.12.2021
Üçüncü kişinin muayeneden kaçınması, davanın ispatsızlıktan reddi için gerekçe olamaz; HMK m. 291 işletilmelidir. Sigortacının rücuen tazminat istemine dayalı itirazın iptali davasında, maluliyet oranının belirlenmesi için dava dışı kazazedenin muayenesi gerekmiş; mahkeme, bu kişinin davanın tarafı olmadığı ve zorla getirilecek kişilerden sayılmadığı gerekçesiyle maluliyeti tespit edememiş ve davayı ispatsızlıktan reddetmiştir. Daire bu yaklaşımı benimsememiştir: “HMK’nın 291. maddesi gereğince tarafların keşfe katlanma yükümlülüğü mevcuttur” denildikten sonra üçüncü kişiler bakımından m. 291/3’ün kapsamı ortaya konmuş; keşfe karşı koyma hâlinde hâkimin üçüncü kişiyi giderlere ve “500,00 TL’den 5.000,00 TL’ye kadar disiplin para cezasına mahkum etmesi gerektiğini, zor kullanılmasına karar verebileceğini” vurgulanmıştır. Sonuç olarak “HMK 291 hükümleri işletilmek suretiyle” gerekli bildirimler yapılarak muayenenin tamamlanması gerektiği belirtilmiştir. Daire, kararın BOZULMASINA, 08.12.2021 tarihinde oy birliğiyle karar vermiştir.
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, E. 2015/17028, K. 2016/4746, 19.04.2016
Tarafların sunduğu uzman görüşü incelenmeli, gerekirse uzman duruşmada dinlenmelidir. Kadastro tespitine itiraz davasında tapu kayıtlarının geçerliliği ve vakıf hukukuna ilişkin karmaşık sorunlar tartışılmış; taraflar üniversite öğretim üyelerinden bilimsel mütalaalar almıştır. Daire, hukuki dinlenilme hakkının “yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını, açıklama ve ispat hakkını, mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini” içerdiğini vurgulamış; yapılacak araştırma kapsamında “muteriz davacıların tapu kayıtlarının tesis ve tedavüllerinin nitelikleri ve mevzuat karşısındaki geçerlilikleri konuları üzerine değişik zamanlarda, üniversite öğretim üyelerinden 6100 sayılı HMK’nın 293. maddesi hükmü uyarınca aldıkları bilimsel mütalaalar incelenmeli, gerekirse bu uzman kişiler HMK’nın 293/2. maddesi uyarınca dinlenilmeli” demiştir. Daire, hükmün BOZULMASINA, 19.04.2016 tarihinde oy birliği ile karar vermiştir.
İlk halka, keşfin hâkimin kendi algısına dayanan bir delil olması. HMK m. 288 keşfi, hâkimin bizzat duyu organları yardımıyla bilgi sahibi olması olarak tanımlar. Bu, bilirkişi raporundan farklıdır: bilirkişi hâkime teknik bilgi aktarır, keşifte ise hâkim doğrudan gözlem yapar. 2020 değişikliğiyle tutanağa hâkimin gözlemlerinin de yazılması zorunlu hâle getirilmiştir; bu, keşfin denetlenebilirliğini artıran önemli bir eklemedir.
İkinci halka, keşfin tek başına yeterli olmaması. Uygulamada sık görülen hata, keşfe gidilip yalnızca bilirkişi raporu alınması ve tanıkların hiç dinlenmemesidir. Yargıtay, çekişmenin niteliği gereği yerinde görülmesi gereken durumlarda tanıkların da orada dinlenmesini aramaktadır. Fiilî taksim, elatma, sınır ve kullanım gibi konularda tanığın duruşma salonunda verdiği soyut beyan, taşınmaz başında gösterdiği yerin yerini tutmaz.
Üçüncü halka, kesin sürenin makul olması gereği. Tanık listesi için verilen kesin sürenin son günü keşif günü ise, o süre fiilen kullanılamaz. Böyle bir ara karara dayanılarak tanık dinletme talebinin reddedilmesi, hukuki dinlenilme hakkının ihlali olarak değerlendirilmekte ve karar bozulmaktadır.
Dördüncü halka, keşfe katlanmanın gerçek bir yükümlülük olması. HMK m. 291, keşfi bir “iyi niyet” meselesi olmaktan çıkarır. Taraf bakımından yaptırım delil ve ispat düzleminde işler: ispat yükü kendisinde olan karşı koyarsa delilden vazgeçmiş, karşı taraf koyarsa vakıayı kabul etmiş sayılır. Hâkimin burada bir esneklik alanı vardır; karşı koyma sebebine göre bu hükmü uygulamayabilir.
Beşinci halka, üçüncü kişiye karşı işleyen ayrı bir mekanizma. Üçüncü kişi davanın tarafı olmadığı için ona delil kuralı uygulanamaz; bunun yerine gider sorumluluğu, disiplin para cezası ve gerektiğinde zor kullanma öngörülmüştür. “Taraf olmadığı için bir şey yapılamaz” gerekçesiyle davanın ispatsızlıktan reddedilmesi, bu mekanizmanın işletilmemesi anlamına gelir ve bozma sebebidir.
Altıncı halka, çekinme hakkının sınırı. Üçüncü kişi keşfe katlanmaktan yalnızca tanıklıktan çekinme sebeplerine dayanarak kaçınabilir. Bunun dışındaki gerekçeler yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Soybağının tespiti için kan veya doku alınmasında ise kanun daha da ileri gitmiş ve üçüncü kişinin tanıklıktan çekinme hakkına dayanamayacağını açıkça belirtmiştir.
Yedinci halka, uzman görüşünün usulî konumu. HMK m. 293, tarafa kendi uzmanından bilimsel mütalaa alma imkânı verir ve bunun için ayrıca süre istenemeyeceğini söyler. Uzman görüşü bilirkişi raporunun yerine geçmez; ancak dosyaya girmiş bir delil değerlendirme aracıdır ve karşılanmadan bırakılamaz. Karmaşık teknik tartışmalarda Yargıtay, sunulan mütalaaların incelenmesini ve gerekirse uzmanın dinlenmesini araştırma yükümlülüğünün parçası saymaktadır.
Sekizinci halka, keşif dosyasının denetlenebilir olması. Keşif tutanağı, hâkimin gözlemleri, ölçekli ve denetime elverişli kroki, fotoğraflar ve tanık beyanları bir bütün oluşturur. Bu bütün eksikse istinaf ve temyiz aşamasında kararın hangi somut olguya dayandığı anlaşılamaz. Keşifte harcanan bir günün değeri, tutanağa ne kadarının geçtiğiyle ölçülür.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Keşfi delil olarak hiç göstermemek | Talep geç kalabilir | Dilekçede açıkça delil olarak bildirilmeli |
| Keşifle neyin tespit edileceğini yazmamak | Keşif amaçsız kalır | Tespit konuları maddeler hâlinde belirtilmeli |
| Tanıkları duruşmada dinletmekle yetinmek | Eksik inceleme; bozma | Taşınmaza ilişkin uyuşmazlıkta tanıklar keşifte dinlenmeli |
| Keşif avansını yatırmamak | Delilden vazgeçilmiş sayılabilir | Avans süresinde yatırılmalı |
| Keşif gününe katılmamak | Keşif yoklukta yapılır | Hazır bulunulmalı, beyanlar tutanağa geçirilmeli |
| Tutanağa gözlem ve beyanların yazılmasını izlememek | Karar denetlenemez hâle gelir | Eksikler aynı gün tamamlattırılmalı |
| Kroki istemeden rapora güvenmek | Rapor denetime elverişsiz kalır | Ölçekli, imzalı ve renkli işaretli kroki istenmeli |
| Keşfi engelleyen üçüncü kişi için işlem yapmamak | Dava ispatsızlıktan reddedilebilir | HMK m. 291/3 yolları işletilmeli |
| Uzman görüşünü sunup takip etmemek | Uzman gelmezse rapor değerlendirilmez | Uzmanın dinlenmeye hazır olması sağlanmalı |
Keşif nedir?
Hâkimin, uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla, bulunduğu yerde veya mahkemede inceleme yaparak bilgi sahibi olmasıdır. HMK m. 288’de düzenlenmiştir ve hâkim gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurur.
Keşif kararını kim verir?
Mahkeme verir. Karar, sözlü yargılamaya kadar taraflardan birinin talebi üzerine ya da mahkemece resen alınabilir.
Keşif her davada yapılır mı?
Yapılmaz. Keşif, uyuşmazlığın yerinde görülmesini gerektirdiği hâllerde başvurulan bir delildir. Taşınmaz sınırı, fiilî kullanım, elatma, hasar ve imalat gibi konularda uygulamada çoğunlukla zorunlu görülür.
Keşfi hangi mahkeme yapar?
Kural olarak davaya bakan mahkeme yapar. Keşif konusu mahkemenin yargı çevresi dışındaysa inceleme istinabe yoluyla yapılır. Keşif konusu büyükşehir belediye sınırları içindeyse davaya bakan mahkeme de bizzat gidebilir.
Keşif sırasında tanık dinlenir mi?
Dinlenebilir. HMK m. 290/2 mahkemenin keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebileceğini düzenler. Ayrıca HMK m. 259/2 uyarınca mahkeme, gerçeğin ortaya çıkması için gerekliyse tanığın olayın gerçekleştiği veya şeyin bulunduğu yerde dinlenmesine karar verebilir.
Keşfe katılmazsam ne olur?
Keşif, taraflar hazır değilse yokluklarında yapılır. Katılmamak keşfi engellemez; ancak beyanlarınızı tutanağa geçirme ve tanıklarınızı orada dinletme imkânını kaybedersiniz.
Karşı taraf keşfi engellerse ne olur?
HMK m. 291/2 uyarınca karşı koyan kişi, ispat yükü kendisine düşen taraf ise bu delilden vazgeçmiş; diğer taraf ise iddia edilen vakıayı kabul etmiş sayılır. Hâkim, duruma ve karşı koyma sebebine göre bu hükmü uygulamayabilir.
Üçüncü kişi keşfe izin vermek zorunda mı?
Zorundadır. Keşfe karşı koyması hâlinde hâkim, üçüncü kişiyi karşı koymanın sebep olduğu giderlere ve 500 TL ile 5.000 TL arasında disiplin para cezasına mahkûm eder; gerektiğinde zor kullanılmasına karar verebilir.
Üçüncü kişi hiç kaçınamaz mı?
Kaçınabilir; ancak yalnızca tanıklıktan çekinme sebeplerine dayanarak. Buna karşılık soybağının tespiti amacıyla kan veya doku alınmasında, HMK m. 292/2 uyarınca üçüncü kişi tanıklıktan çekinme hakkı bulunduğunu ileri sürerek bu yükümlülükten kaçınamaz.
Keşif tutanağında neler bulunmalıdır?
Yapılan tüm işlemler ve beyanlar; ayrıca hâkimin keşif konusu ve mahalliyle ilgili gözlemleri. Plan, çizim ve fotoğraf gibi belgeler de tutanağa eklenir.
Temsilî uygulama nedir?
HMK m. 290/3 uyarınca mahkemenin, bir olayın nasıl geçmiş olabileceğini tespit için olayın canlandırılmasını yaptırmasıdır. Özellikle kaza ve iş kazası dosyalarında başvurulur.
Uzman görüşü ile bilirkişi raporu aynı şey mi?
Değildir. Bilirkişi mahkemece görevlendirilir ve yemin eder; uzman görüşü ise tarafın kendi seçtiği uzmandan aldığı bilimsel mütalaadır. Uzman görüşü bilirkişi raporunun yerini almaz, ancak mahkemece değerlendirilmesi gerekir.
Uzman görüşü almak için ek süre isteyebilir miyim?
İsteyemezsiniz. HMK m. 293/1 açıkça, sadece bu nedenle ayrıca süre istenemeyeceğini düzenler.
Uzman duruşmada dinlenebilir mi?
Dinlenebilir. Hâkim talep üzerine veya resen uzmanın davet edilerek dinlenmesine karar verebilir; duruşmada hâkim ve taraflar gerekli soruları sorabilir.
Uzman duruşmaya gelmezse ne olur?
Geçerli bir özrü olmadan gelmezse, hazırlamış olduğu rapor mahkemece değerlendirmeye tabi tutulmaz. Bu nedenle uzman görüşü sunarken uzmanın dinlenmeye hazır olması önemlidir.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 288 — Keşif kararı
- 6100 sayılı HMK m. 289 — Keşfe yetkili mahkeme ve istinabe
- 6100 sayılı HMK m. 290 — Keşfin yapılması ve tutanak
- 6100 sayılı HMK m. 291 — Keşfe katlanma zorunluluğu ve yaptırımlar
- 6100 sayılı HMK m. 292 — Soybağı tespiti için inceleme
- 6100 sayılı HMK m. 293 — Uzman görüşü
- 6100 sayılı HMK m. 259 — Tanığın dinlenileceği yer
- 6100 sayılı HMK m. 266 vd. — Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller
- 6100 sayılı HMK m. 27 — Hukuki dinlenilme hakkı
- 6100 sayılı HMK m. 94 — Kesin süre
- 6100 sayılı HMK m. 400 vd. — Delil tespiti
- 2709 sayılı Anayasa m. 36 — Adil yargılanma hakkı
Delil hukukunun diğer başlıkları için bilirkişi raporuna itiraz, hukuk yargılamasında tanıkla ispat ve belgelerin ibrazı zorunluluğu yazılarımızı; dava açılmadan önce durumun tespiti için delil tespiti davası yazımızı; keşfin sık yapıldığı dava türleri için ortaklığın giderilmesi davası ve ecrimisil davası yazılarımızı inceleyebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Keşfin gerekli olup olmadığı, kapsamı ve sonuçları her dosyanın özelliğine göre değişir. Her somut olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerekir.