İmar Kirliliğine Neden Olma (TCK 184): Ruhsatı Alırsan Dava Düşer

Evet. TCK m.184/5, yapının imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirilmesi hâlinde soruşturma aşamasında kamu davası açılmayacağını, kovuşturma aşamasında davanın düşeceğini ve hüküm kesinleşmişse mahkûm olunan cezanın bütün sonuçlarıyla ortadan kalkacağını düzenler. Aykırılık, ruhsat ya da tadilat ruhsatı alınarak giderilebileceği gibi aykırı kısmın yıkılmasıyla da giderilebilir. Belediyeden alınacak, aykırılığın giderildiğini gösteren resmî yazının dosyaya sunulması gerekir.

Hayır. Yargıtay, TCK m.184/5’in uygulanabilmesi için hükümde bu maddeye yer verilmesinin ya da sanığa ihtarda bulunulmasının zorunlu olmadığını kabul etmektedir; maddede böyle bir ihtarat şartı da yer almaz. Ruhsat alındığında veya imara aykırılık giderildiğinde etkin pişmanlık hükümleri kendiliğinden uygulanabilir hâle gelir. Bu nedenle “mahkeme bana süre vermedi” biçimindeki temyiz nedenleri kabul edilmemektedir; imkânı takip etmek failin sorumluluğundadır.

Kural olarak girmez. TCK m.184/1’in konusu “bina”dır ve bina kavramı 3194 sayılı İmar Kanunu m.5’te tanımlanmıştır. Bina niteliği taşımayan bahçe duvarı, istinat duvarı, sundurma, çardak gibi imalatlar ceza normunun kapsamı dışındadır. Ancak bu, eylemin hukuka uygun olduğu anlamına gelmez: İmar Kanunu m.32 uyarınca yıkım, m.42 uyarınca idari para cezası uygulanabilir. Yapının bina niteliğinde olup olmadığı keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

TCK m.184/1 yalnızca belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde işlenebilir. Bu kapsam dışındaki alanlarda yapılan ruhsatsız yapılar bakımından bu suç oluşmaz. Ancak yer, büyükşehir belediyesi sınırlarına dâhilse ya da özel kanunlarla belirlenmiş bir imar rejimine tabiyse durum değişir. Ayrıca orman, mera, kıyı ve sit alanları gibi özel korumalı yerlerde ilgili özel kanunlardaki suçlar gündeme gelir. Her hâlde İmar Kanunu kapsamındaki idari yaptırımlar ayrıca uygulanır.

Suçun faili, binayı yapan ya da yaptıran kişidir. Ruhsatsız bir yapıyı sonradan satın alan kişi, yapım fiiline katılmadıysa bu suçun faili sayılmaz. Ancak satın aldıktan sonra ruhsata aykırı ilave veya değişiklik yaparsa kendi eylemi bakımından sorumlu olur. Ayrıca yıkım kararı ve idari para cezası yapının maliki olarak size yöneltilebilir; bu nedenle satın almadan önce yapının ruhsat ve iskân durumunun belediyeden sorulması önemlidir.

Uygulamada yapı kayıt belgesi alınması TCK m.184/5 kapsamında düşme sonucunu doğurabilmektedir. Ancak bu otomatik değildir. Yapı, Boğaziçi Kanunu gibi özel bir rejime tabi bölgede bulunuyorsa, etkin pişmanlık düzenlemesi içermeyen o kanuna aykırılık ayrıca tartışılmalıdır. Ayrıca yapı kayıt belgesinin sonradan iptal edilmesi hâlinde ceza sorumluluğu yeniden gündeme gelebilir. Belgenin kapsamının, beyan edilen yapıyla gerçek durumun örtüşüp örtüşmediğinin denetlenmesi gerekir.

Evet, TCK m.184 bunu ayrı fıkralarda düzenler. Yapı ruhsatı olmadan başlatılan inşaata elektrik, su veya telefon bağlanmasına izin veren kamu görevlisi m.184/2, bu hizmetleri fiilen bağlayan kişi ise m.184/3 uyarınca bir yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır. Ayrıca yapı kullanma izni alınmamış bir binada ticari faaliyet için bu bağlantıları yaptıran kişi m.184/4 uyarınca iki yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilir. Konut amaçlı kullanımda son fıkra uygulanmaz.

Hayır. Ceza yargılaması ile idari süreç birbirinden bağımsızdır. TCK m.184/5 uyarınca verilen düşme kararı yalnızca ceza sorumluluğunu sona erdirir; İmar Kanunu m.32 uyarınca alınmış yıkım kararı ile m.42 uyarınca uygulanan idari para cezası ayrıca geçerliliğini korur. Bunlara karşı, tebliğden itibaren süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir. Buna karşılık yapı ruhsata uygun hâle getirildiyse, bu durum idari süreçte de aykırılığın giderildiğini gösteren bir olgu olarak ileri sürülebilir.