İhtiyati Tedbir Kararı: İtiraz Sebepleri Kanunda Sayılıdır

İhtiyati tedbir, uyuşmazlık konusu şey hakkında verilir ve amacı mevcut durumun korunmasıdır; dayanağı HMK m.389 vd.’dir. İhtiyati haciz ise para alacaklarının teminatı için borçlunun malvarlığına yönelik olarak İİK m.257 vd. uyarınca uygulanır. Bu nedenle “alacağımı garanti altına almak istiyorum” gerekçesiyle yapılan tedbir talepleri reddedilir; doğru yol ihtiyati hacizdir. Taşınmazın devrinin önlenmesi, markanın kullanımının durdurulması ya da bir işlemin yapılmaması gibi talepler ise tedbirin konusudur.

Tam ispat aranmadığından, iddianızın muhtemel olduğunu gösteren deliller yeterlidir. Uygulamada en etkili olanlar yazılı delillerdir: sözleşme, tapu kaydı, ticaret sicil kaydı, resmî yazışmalar, noter ihtarnamesi, delil tespiti raporu, banka dekontu ve ekspertiz raporu. Tanık beyanı bu aşamada genellikle yeterli görülmez. Dilekçede ayrıca hangi zararın doğacağı ve bu zararın neden sonradan giderilemeyeceği somut olarak açıklanmalıdır; soyut endişe ifadeleri talebin reddine yol açar.

Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbir kararlarına HMK m.394 uyarınca itiraz edilebilir. Süre, tedbirin uygulanması sırasında hazır bulunuluyorsa uygulamadan, bulunulmuyorsa tutanağın tebliğinden itibaren bir haftadır. İtiraz, tedbir kararını veren mahkemeye yapılır ve mahkeme duruşma açarak karar verir. İtiraz edilebilecek hususlar sınırlıdır: tedbirin şartları, mahkemenin yetkisi ve teminat. Bu üç başlık dışındaki iddialar, davanın esasına ilişkin olduğundan bu aşamada değerlendirilmez.

Hayır. HMK m.396, durum ve koşulların değişmesi hâlinde tedbirin değiştirilmesini veya kaldırılmasını her zaman talep etme imkânı verir. Ancak burada aranan, tedbir kararından sonra ortaya çıkan yeni bir olgudur: teminatın gösterilmesi, alacağın ödenmesi, riskin ortadan kalkması gibi. Aynı gerekçelerin yeniden ileri sürülmesi bu yolu açmaz ve talep reddedilir. Ayrıca esas hakkındaki dava reddedilir ya da tedbir kararından itibaren iki hafta içinde dava açılmazsa tedbir kendiliğinden kalkar.

Mümkündür. HMK m.392, talep resmî bir belgeye ya da kesin bir delile dayanıyorsa hâkimin teminat aranmamasına karar verebileceğini düzenler; adli yardımdan yararlanan taraftan da teminat istenmez. Bunun dışında teminat kural olarak zorunludur ve tutarı ile türü hâkim tarafından serbestçe belirlenir. Karşı taraf, teminatın muhtemel zararı karşılamaya yetmediğini ileri sürerek itiraz edebilir; bu, kanunda sayılan üç sınırlı itiraz sebebinden biridir ve uygulamada sıkça sonuç verir.

Evet. Dava açılmadan önce alınan ihtiyati tedbir kararlarında, HMK m.397 uyarınca kararın uygulanmasının talep edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas hakkındaki davanın açılması zorunludur; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar. Dava açıldıktan sonra alınan tedbirlerde böyle bir süre işlemez. Ayrıca tedbir kararının, verildiği tarihten itibaren bir hafta içinde uygulanmasının talep edilmesi gerekir; bu süre içinde uygulama istenmezse de karar kendiliğinden kalkar.

HMK m.398 uyarınca, tedbir kararının uygulanmasına ilişkin emre uymayan veya karara aykırı davranan kişi, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet edilmesi üzerine altı aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır. Yargılama, dava açılmamışsa tedbiri veren mahkemede, açılmışsa davanın görüldüğü mahkemede yapılır ve şikâyet olunanın savunması alınır. Karara karşı bir hafta içinde itiraz edilebilir. Cezanın verilebilmesi için tedbir kararının ilgiliye usulüne uygun biçimde tebliğ edilmiş olması zorunludur.

Evet. HMK m.399 uyarınca, lehine ihtiyati tedbir kararı verilen taraf, tedbir talebinde haksız çıkarsa karşı tarafın bu yüzden uğradığı zararı tazminle yükümlüdür ve bu sorumluluk kusura bağlı değildir. Tazminat davası, esas hakkındaki davanın karara bağlandığı mahkemede açılır ve hükmün kesinleşmesinden ya da tedbirin kalkmasından itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Gösterilen teminat, bu zararların karşılanması amacına hizmet eder ve tazminat davası açılmazsa talep üzerine iade edilir.