İbraname Nedir? Geçerlilik Şartları Nelerdir?
Kısa cevap: İbraname (ibra sözleşmesi), alacaklının borçluyu borcundan kurtardığı belgedir; borç, tarafların şekle bağlı olmaksızın yapacakları ibra sözleşmesiyle tamamen veya kısmen ortadan kaldırılabilir (TBK m.132). İşçinin işverenden alacağına ilişkin ibra ise TBK m.420’ye göre yazılı olmalı, sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir ay geçmiş olmalı, alacağın türü ve miktarı açıkça belirtilmeli ve ödeme hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılmalıdır. Bu şartları taşımayan ibraname kesin olarak hükümsüzdür. Kanunda ibraname için noter şartı yoktur.
İşçi ibranamesinin geçerlilik şartları
| Şart | TBK m.420’ye göre |
|---|---|
| Yazılı olma | İbra sözleşmesi yazılı olmalıdır; noter tasdiki kanunen aranmaz. |
| Bir aylık süre | İbra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık süre geçmiş olmalıdır. |
| Alacağın türü ve miktarı | İbra konusu alacağın türü ve miktarı açıkça belirtilmelidir. |
| Banka ödemesi | Ödeme hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılmalıdır. |
| Şart eksikse | İbraname kesin hükümsüzdür; gerçek tutarı içermeyen belge içerdiği miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir, bu hâlde de ödemenin banka aracılığıyla yapılması zorunludur. |
| Kapsam | Kurallar destekten yoksun kalanlar ile işçinin diğer yakınlarının isteyebilecekleri dâhil, hizmet sözleşmesinden doğan bütün tazminat alacaklarına da uygulanır. |
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, bu sınırlamaların yalnızca işçinin alacaklı olduğu durumlar için öngörüldüğünü, cezai şart, eğitim gideri veya işçinin verdiği zarar gibi işçinin borçlu olduğu hâllerde tarafların sınırlamaya tabi olmadan ibra yapabileceğini belirtmiştir (aşağıdaki kararlar). Daha kısa bir özet için ibraname: TBK 420 şartları yazımıza bakabilirsiniz.
En sık yapılan hatalar
- İbranameyi çıkış günü imzalatmak: bir aylık süre dolmadan alınan ibraname kesin hükümsüzdür.
- Elden ödeme: banka aracılığıyla yapılmayan ödeme ibranameyi geçerli kılmaz; ödemenin fiilen yapıldığı ortaya konursa borç ibra yerine ifa yoluyla sona ermiş sayılır ve ödenen tutar mahsup edilebilir.
- Genel ifadeler: “bütün haklarımı aldım” gibi türü ve miktarı göstermeyen ifadeler alacağın türünü ve miktarını açıkça belirtme şartını karşılamaz.
- İş ilişkisi sürerken ibraname almak: sözleşmenin sona ermesinden önce alınan ibra geçerli değildir.
- Eksik ödeme: ödeme hak tutarına nazaran noksan yapılmışsa belge yalnızca ödenen miktar kadar makbuz hükmünde kalır.
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2016/565, K.2019/9608, 24.04.2019 TBK m.420’nin dört şartı. Daire; işçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması, ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, ibra konusu alacağın tür ve miktarının açıkça belirtilmesi ve ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması gerektiğini belirtir. “Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür.” Somut olayda ibraname iş akdi devam ederken alınmış ve banka kaydı sunulmamıştı; mahsup yapılması bozma sebebi sayılmıştır.
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2011/30526, K.2013/21509, 09.09.2013 Bir aylık bekleme neden var? Daire; 4857 sayılı Kanun m.19’daki bir aylık işe iade süresi boyunca “işverenin olası baskılarını azaltmak, iş güvencesinin sağlanması için de gereklidir” diyerek, geçerli ve haklı neden iddialarına dayanan fesihlerde dahi ibraname için bir ay beklenmesi gerektiğini belirtir. Önemli bir ayrım da yapar: bu bekleme süresi ibranamenin düzenlenme zamanıyla ilgilidir; kıdem, ihbar ve izin alacaklarının ödeme tarihi bir ay ertelenmiş değildir.
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2015/22225, K.2016/10531, 12.04.2016 Kural tek yönlü ve tarihe bağlı. Kararda; bu düzenlemenin yalnızca işçinin alacaklı olduğu durumlar için öngörüldüğü, cezai şart, eğitim gideri veya işçinin verdiği zarar gibi işçinin borçlu olduğu hâllerde tarafların sınırlamaya tabi olmadan ibra yapabileceği belirtilir. Ayrıca m.420/2-3 hükümlerinin destekten yoksun kalanlar ve işçinin yakınlarının talepleri dâhil tüm haklara uygulanacağı; buna karşılık 01.07.2012 öncesinde düzenlenen ibranamelerde bir aylık süre ve banka ödemesi eksikliğinin geçersizlik doğurmayacağı vurgulanır.
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2016/7658, K.2019/6651, 26.03.2019 Geçersiz ibraname yine de “makbuz” olabilir. Kararda; hakkın gerçek tutarda ödendiğini içermeyen ibra sözleşmelerinin içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmünde sayılacağı, bu hâlde dahi ödemelerin banka aracılığıyla yapılmış olması gerektiği belirtilir. Ayrıca banka dışı yollarla yapılan ödemelerde borç ibra yerine ifa yoluyla sona erer — yani belge geçersiz olsa bile fiilen ödenen tutar mahsup edilebilir.
İbraname örnekleri
Aşağıdaki örnekler iskelet niteliğindedir; olayınıza göre uyarlanmalıdır. İşçi ibranamesi örneği TBK m.420 şartlarını gözetecek biçimde hazırlanmıştır.
İBRANAME Alacaklı : [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [...] Borçlu : [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [...] [Tarih] tarihli [sözleşme/senet/dosya no] kaynaklı [alacağın türü] alacağıma ilişkin [tutar] TL'yi [ödeme şekli ve tarihi] tarihinde tamamen tahsil ettim. Bu alacak bakımından borçlunun başka bir borcu kalmamış olup borçluyu ibra ederim. Tarih: [gün/ay/yıl] Alacaklı: [Ad Soyad] — İmza
İBRANAME İşçi : [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [...] İşveren : [Unvan], Adres: [...] İşe giriş : [gün/ay/yıl] İş sözleşmesinin sona erdiği tarih: [gün/ay/yıl] Sona erme nedeni: [işten ayrılış bildirgesindeki sebeple aynı] ÖDENEN ALACAKLAR (her kalem ayrı yazılır): 1. Kıdem tazminatı : [brüt] TL / [net] TL 2. İhbar tazminatı : [brüt] TL / [net] TL 3. Yıllık izin ücreti : [brüt] TL / [net] TL 4. Fazla çalışma ücreti : [brüt] TL / [net] TL (varsa) 5. Diğer alacak : [türü] [brüt] TL / [net] TL (varsa) Toplam ödenen (net) : [tutar] TL ÖDEME: Yukarıdaki alacaklarım toplam [tutar] TL olarak [tarih] tarihinde [banka/şube] [IBAN] numaralı hesabıma banka aracılığıyla yatırılmış ve tarafımdan teslim alınmıştır. (Dekont ektedir.) İBRA BEYANI: Yukarıda türü ve tutarı gösterilen alacaklarım bakımından işvereni ibra ederim. Bu belgede yer almayan başka alacaklarım bakımından işverene karşı haklarım saklıdır. İbranamenin düzenlendiği tarih: [iş sözleşmesinin sona ermesinden en az bir ay sonrası] İşçi: [Ad Soyad] — İmza İşveren/Yetkilisi: [Ad Soyad] — İmza Not: Bu iskelet, TBK m.420'deki yazılı olma, bir aylık süre, alacağın türü ve miktarı ile banka aracılığıyla noksansız ödeme şartlarını gözetir. Genel "bütün haklarımı aldım, hiçbir talebim yok" ifadeleri bu şartları karşılamaz.
İBRANAME Dosya no/ları : [mahkeme ve esas no/ları] Borçlu(lar) : [Ad Soyad] Yukarıda dosya numarası belirtilen takiplerdeki iş takibinden doğan [vekâlet ücreti/alacak] için kararlaştırılan [tutar] TL tarafıma [ödeme şekli] ile ödenmiş olup bu dosyalar bakımından borçlulardan başka bir hak ve alacağım kalmamıştır; borçluları ibra ederim. Tarih: [gün/ay/yıl] Alacaklı Avukat: [Ad Soyad] — İmza
İşçi için imza öncesi kontrol
- Belgedeki tarihi ve iş sözleşmesinin sona erme tarihini karşılaştırın; en az bir ay olmalı.
- Her alacak kaleminin türü ve tutarı ayrı yazılı mı, kontrol edin.
- Ödemenin banka hesabınıza yapıldığını dekontla doğrulayın.
- Gerçek alacağınızı hesaplayın: kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve işçi alacakları hesaplama.
- Süre ve zamanaşımı için işçi alacaklarında zamanaşımı ve iş davalarında arabuluculuk yazılarına bakın; Bursa için Bursa’da işçi alacakları.
İşveren için kontrol listesi
- İbranameyi iş sözleşmesinin sona ermesinden en az bir ay sonra, gerçek tarihle düzenleyin.
- Alacak türlerini ve tutarlarını kalem kalem yazın; ödeme dekontlarını saklayın.
- Ödemeyi hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapın.
Sık sorulan sorular
İbraname neden verilir?
İşçi ile işveren arasında iş ilişkisinin sona ermesi üzerine ödenen alacakların karşılığında işverenin ibra edildiğini göstermek için verilir. İşçi alacaklarında geçerliliği TBK m.420 şartlarına bağlıdır.
İbraname noterde yapılmak zorunda mı?
Hayır. TBK m.132 ibranın şekle bağlı olmadan yapılabileceğini, TBK m.420 ise işçi alacakları için yazılı şekli arar; noter şartı yoktur.
İbraname imzaladım, dava açabilir miyim?
TBK m.420 şartlarını taşımayan ibraname kesin hükümsüzdür; belgede yazılı tutarın fiilen ödendiği ortaya konursa bu tutar hesaplanan alacaktan mahsup edilerek dava açılabilir. Şartları taşıyan ibranamede ise yalnızca ibra konusu alacaklar bakımından bağlanırsınız.
İbraname bir aydan önce imzalanırsa?
İş sözleşmesinin sona ermesinden başlayarak bir aylık süre geçmeden imzalanan ibraname kesin hükümsüzdür.
İbranamede “başka alacağım yok” yazması yeter mi?
Hayır; alacağın türü ve miktarı açıkça belirtilmelidir. Yargıtay, ibranamede yer almayan işçilik alacakları bakımından borcun sona erdiği söylenemeyeceğini belirtir.
01.07.2012’den önce imzalanan ibraname?
Yargıtay 9. HD’ye göre bir aylık süre ve banka şartının eksikliği 01.07.2012 tarihinden önce düzenlenen ibra sözleşmeleri için geçersizlik doğurmaz; bu ibranameler Dairenin diğer ilkeleri çerçevesinde değerlendirilir.
Kaynak ve kontrol: TBK m.132, 420; Yargıtay 9. HD 2016/565 E. 2019/9608 K. ve 2011/30526 E. 2013/21509 K.; 22. HD 2015/22225 E. 2016/10531 K. ve 2016/7658 E. 2019/6651 K. Madde ve karar metinleri 19.10.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.