Ayrılık Kararı (TMK m.170-172): Boşanma Yerine Ayrılık, Barışma Olasılığı, Ayrılık Süresi ve Yargıtay Kararları
- TMK m.167’ye göre boşanma davası açmaya hakkı olan eş, dilerse boşanma, dilerse ayrılık isteyebilir.
- TMK m.170’e göre boşanma sebebi ispatlanmış olursa hâkim boşanmaya veya ayrılığa karar verir.
- Dava yalnız ayrılığa ilişkinse mahkeme boşanmaya karar veremez.
- Dava boşanmaya ilişkinse, ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğu takdirde ayrılığa karar verilebilir.
- Ayrılık kararı için de önce bir boşanma sebebinin ispatlanması gerekir; sebep ispatlanamazsa ayrılık kararı da verilemez.
- 2. Hukuk Dairesine göre barışma olasılığı kuvvetli olmalıdır; zayıf bir olasılık yeterli değildir.
- Olayların yoğunluğu ve ağırlığı ile eşlerin uzun süredir ayrı yaşaması bir araya gelme olasılığını ortadan kaldıran unsurlar olarak görülmektedir.
- Barışma olasılığını gösteren delil yokken boşanma yerine ayrılık kararı verilmesi bozma sebebidir.
- TMK m.171’e göre ayrılığa bir yıldan üç yıla kadar bir süre için karar verilebilir.
- Ayrılık süresi karar tarihinden değil, kararın kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar.
- TMK m.172’ye göre süre bitince ayrılık kendiliğinden sona erer; ortak hayat kurulamamışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir.
- Sonraki boşanma davasında ilk davada ispatlanan olaylar ve ayrılık süresinde ortaya çıkan durumlar dikkate alınır.
- Ayrılık kararıyla birlikte tedbir nafakası ve ortak konutun bir eşe tahsisi gibi önlemlere hükmedilebilir.
- Karşılıklı davalarda bir eşin ayrılık, diğerinin boşanma istemesi hâlinde mahkeme boşanma sebebini ve barışma olasılığını birlikte değerlendirir.
- Ayrı yaşama hakkı ve bu dönemdeki önlemler ayrıca TMK m.197’de düzenlenmiştir.
Bazı eşler evliliklerinde ciddi sorunlar yaşasalar da çocuklar, uzun yıllara dayanan birliktelik, inanç veya ekonomik kaygılar nedeniyle hemen boşanmak istemez. Kanun, bu durumlar için evliliği sona erdirmeden eşlerin belirli bir süre hukuken ayrı yaşamasını sağlayan “ayrılık kararı” kurumunu öngörmüştür.
Uygulamada ise bir eşin boşanma istemesine rağmen mahkemenin kendiliğinden ayrılığa karar vermesi, ayrılık süresinin hangi tarihten başlayacağı ve süre bitince ne olacağı sıkça uyuşmazlık konusu olmaktadır. Aşağıda TMK m.170-172 ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararları ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Boşanma yerine ayrılık isteme | TMK m.167 | Davacının seçimine bağlı |
| Yalnız ayrılık istenmesi | TMK m.170/2 | Boşanmaya karar verilemez |
| Boşanma davasında ayrılık kararı | TMK m.170/3 | Ancak barışma olasılığı varsa |
| Barışma olasılığının derecesi | Y2HD 11.04.2017 | Kuvvetli olmalı, zayıf olasılık yetmez |
| Boşanma sebebinin ispatı | TMK m.170/1 | Ayrılık için de şart |
| Ayrılık süresinin başlangıcı | TMK m.171; Y2HD 21.02.2018 | Kararın kesinleşmesi |
| Uzun evlilikte ayrılık talebi | Y2HD 01.07.2024 | Üç yıl ayrılık kararı onandı |
| Boşanma ve ayrılık davalarının çatışması | Y2HD 11.06.2024 | Boşanma kabul, ayrılık reddi onandı |
| Süre bitimi | TMK m.172 | Her eş boşanma davası açabilir |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Boşanma mı yoksa ayrılık mı istediğinize karar verin ve bunu dava dilekçesinde açıkça yazın.
- Talebinizi dayandırdığınız boşanma sebebini (TMK m.161-166) ve olayları somut olarak belirtin.
- Olayları ispatlayacak tanık, belge ve kayıtları hazırlayın.
- Ayrılık istiyorsanız barışma olasılığını gösteren olguları (uzun evlilik, çocuklar, ortak yaşam iradesi) açıklayın.
- Ayrılık süresinin bir ile üç yıl arasında olacağını dikkate alarak talep ettiğiniz süreyi belirtin.
- Tedbir nafakası, ortak konutun kullanımı ve çocuklara ilişkin geçici önlemleri dava dilekçesinde isteyin.
- Karşı taraf boşanma davası açarsa ayrılık talebinizin neden daha uygun olduğunu savunmanızda açıklayın.
- Boşanmak istediğiniz hâlde mahkeme ayrılığa karar verirse barışma olasılığının kuvvetli olmadığını temyiz sebebi olarak ileri sürün.
- Hükümde ayrılık süresinin başlangıcının “kararın kesinleşmesi” olarak gösterilip gösterilmediğini kontrol edin.
- Ayrılık kararının kesinleşme tarihini not ederek sürenin bitiş tarihini hesaplayın.
- Ayrılık süresince yaşanan olayları kayıt altına alın; sonraki boşanma davasında dikkate alınır.
- Süre bittiğinde ortak hayat kurulamamışsa TMK m.172 uyarınca boşanma davası açın.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 11.04.2017 T., 2015/26176 E., 2017/4131 K.
Boşanma davasında ayrılığa karar verilebilmesi için barışma olasılığı kuvvetli olmalıdır; bu olasılığı gösteren delil yokken ayrılık kararı verilemez. Kadın, evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle boşanma davası açmış, aile mahkemesi ise tarafların bir yıl süreyle ayrılıklarına hükmetmiştir. Daire, TMK m.170/3’e göre davacı boşanma nedenini kanıtlamış olsa bile hâkimin barışma olasılığını gördüğü takdirde ayrılığa hükmedebileceğini, ancak bu takdirin kesin ve denetimden uzak olmadığını belirtmiştir. Eşlerin barışma olasılığının gerçekleşmeye yakın bir ciddiyetle görülmesi, sağlam olasılıklara dayandırılması gerektiğini vurgulayarak “Özetle barışma olasılığı kuvvetli bulunmalıdır. Zayıf bir olasılık yeterli değildir.” demiştir. Takdirde dosyaya uygun dayanakların gösterilmesi, eşlerin sosyal ve kültürel durumlarının değerlendirilmesi, olayların yoğunluğu ve ağırlığı ile eşlerin uzun süredir ayrı yaşamasının bir araya gelme olasılığını ortadan kaldırıcı unsur olarak düşünülmesi gerektiğini açıklamıştır. Somut olayda erkeğin kadını kovduğu, eşyalara zarar verdiği, hakaret ve küfür ettiği tanıklarla belirlenmiş, barışma olasılığını gösteren delil bulunmamıştır. Hüküm 11.04.2017 tarihinde davacı kadının temyizi üzerine, boşanmaya karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.02.2018 T., 2016/11933 E., 2018/2327 K.
Ayrılık süresi kararın kesinleşmesiyle işlemeye başlar; ayrılığın karar tarihinden itibaren başlatılması hukuka aykırıdır. Erkeğin davası kısmen kabul edilmiş ve mahkeme karar tarihinden itibaren bir yıl süreyle tarafların ayrı yaşamalarına hükmetmiştir. Karar her iki tarafça temyiz edilmiştir. Daire, TMK m.170’e göre boşanma sebebi ispatlanırsa hâkimin boşanma veya ayrılığa karar vereceğini, dava boşanmaya ilişkinse ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğunda ayrılığa karar verilebileceğini, TMK m.171’e göre ayrılığa bir yıldan üç yıla kadar karar verilebileceğini ve bu sürenin kesinleşmeyle işlemeye başlayacağını hatırlatmıştır. Ayrılık kararının kesinleşmeden itibaren verilmesi gerekirken “karar tarihinden itibaren ayrılık kararı verilmesi doğru değil ise de” bu yanlışlığın giderilmesinin yeniden yargılamayı gerektirmediğini belirtmiştir. Hüküm fıkrasındaki “karar tarihi olan” ifadesi çıkarılarak yerine “kararın kesinleşmesinden itibaren” ibaresi yazılmıştır. Hüküm 21.02.2018 tarihinde tarafların temyizi üzerine bu şekilde düzeltilerek oybirliğiyle onanmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 01.07.2024 T., 2023/9000 E., 2024/5115 K.
Uzun süreli evlilikte kusurlu davranışları ispatlanan eşe karşı açılan ayrılık davası kabul edilerek üç yıl ayrılığa, tedbir nafakasına ve ortak konutun ayrılık süresince davacı eşe tahsisine karar verilmesi onanmıştır. Elli yılı aşkın süredir evli olan kadın, son yıllarda eşinin tehdit ve manevî baskısına maruz kaldığını ileri sürerek üç yıl süreyle ayrılık, tedbir nafakası ve ortak konutun kendisine tahsisini istemiştir. Erkek ise kadının evi terk ettiğini ve kusurlu olduğunu belirterek evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle boşanma ve tazminat talepli birleşen dava açmıştır. İlk derece mahkemesi, erkeğin kadına hakaret ettiğini ve tehdit ettiğini, tam kusurlu olduğunu, erkeğin iddialarını ise ispatlayamadığını belirterek asıl davayı kabul etmiş, birleşen davayı reddetmiş, tarafların üç yıl süreyle ayrılmalarına, tedbir nafakasına ve “ayrılık süresince ortak konutun kadına tahsisine” karar vermiştir. Bölge adliye mahkemesi erkeğin istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire, uyuşmazlığın TMK m.170 gereği ayrılık davasının kabul şartlarının oluşup oluşmadığı, tedbir nafakası ve erkeğin boşanma davası noktasında toplandığını belirterek temyiz nedenlerini bozmayı gerektirecek nitelikte görmemiştir. Bölge adliye mahkemesi kararı 01.07.2024 tarihinde davalı-birleşen davacı erkek vekilinin temyizi üzerine oybirliğiyle onanmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 11.06.2024 T., 2023/5462 E., 2024/4499 K.
Bir eşin boşanma, diğerinin ayrılık istediği karşılıklı davalarda, evlilik birliği temelinden sarsılmış ve eşler karşılıklı kusurlu ise boşanma davasının kabulü ile ayrılık davasının reddi yerindedir. Erkek, evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle boşanma davası açmış; kadın ise karşı davasında TMK m.170’in ikinci ve üçüncü fıkralarına dayanarak ayrılık kararı verilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesi, erkeğin sadakat yükümlülüğüne aykırı davrandığını ve fiziksel şiddet uyguladığını, kadının da kıskançlık, eşini evden kovma, küfür ve tehdit gibi kusurlu davranışlarının bulunduğunu tespit ederek erkeğin ağır kusurlu olduğu sonucuna varmış, erkeğin boşanma davasını kabul edip kadının ayrılık davasını reddetmiştir. Bölge adliye mahkemesi kadın lehine yoksulluk nafakasına ve daha yüksek manevî tazminata hükmetmiştir. Daire, uyuşmazlığın “erkeğin boşanma davasının kabulü, kadının ayrılık davasının reddi kararlarının doğru olup olmadığı” noktasında da toplandığını belirtmiş, kadının ayrılık davasının reddine yönelik olanlar dâhil tüm temyiz itirazlarını yerinde görmemiştir. Kadının düzenli geliri ve üzerine kayıtlı taşınmazları bulunduğundan yoksulluk nafakası koşullarının gerçekleşmediğini kabul etmiştir. Bölge adliye mahkemesi kararı 11.06.2024 tarihinde yoksulluk nafakası yönünden erkek yararına bozulmuş, diğer bölümleri oybirliğiyle onanmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 19.04.2016 tarihli ve 2015/16430 E., 2016/7922 K. sayılı kararında, erkeğin annesinin evliliğe müdahalesine sessiz kaldığı, eşine hakaret ettiği, şiddet uyguladığı ve aşağıladığı, kadının ise birlik görevlerini yerine getirmediği olayda boşanma sebeplerinin gerçekleştiğini ancak tarafların yeniden bir araya gelme ihtimalinin bulunmadığını belirterek, erkeğin davasının kabulüyle boşanma kararı verilmesi gerekirken ayrılığa hükmedilmesini oybirliğiyle bozmuştur.
Aynı Daire 03.04.2014 tarihli ve 2013/24096 E., 2014/7794 K. sayılı kararında, ayrılığa karar verilebilmesi için de boşanma sebebinin ispatlanmış olması gerektiğini, toplanan deliller boşanma sebeplerinden birinin varlığını kabule yeterli değilse davanın reddi gerektiğini belirtmiş; ancak bu yön davalı tarafından temyiz edilmediği için bozma nedeni yapılmadığını, yalnızca yanlışlığa değinildiğini açıklamıştır.
Boşanma sebepleri için özel boşanma sebepleri ve terk nedeniyle boşanma, kusur değerlendirmesi için boşanmada kusur sayılan hâller, nafaka için yoksulluk nafakası, ortak konutun korunması için aile konutu şerhi yazılarımıza bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Talebi boşanma mı ayrılık mı belirsiz bırakmak | Mahkeme istemediğiniz sonuca varabilir | Talebi açıkça yazın |
| Boşanma sebebini ispatlamadan ayrılık istemek | Ayrılık kararı da verilemez | Olayları delillendirin |
| Barışma olasılığını soyut ileri sürmek | Zayıf olasılık yeterli değildir | Somut olgular gösterin |
| Ağır olaylara rağmen ayrılık kararı vermek | Hüküm bozulur | Olayların yoğunluğunu değerlendirin |
| Süreyi karar tarihinden başlatmak | TMK m.171’e aykırıdır | Kesinleşme tarihini esas alın |
| Üç yıldan uzun süre istemek | Kanuni üst sınır aşılır | 1-3 yıl arasında talep edin |
| Geçici önlemleri istememek | Ayrılık döneminde geçim sorunu doğar | Tedbir nafakası ve konut tahsisi isteyin |
| Süre bitince beklemeye devam etmek | Ayrılık kendiliğinden sona erer | TMK m.172’ye göre dava açın |
| TMK m.166/4 ile TMK m.172’yi karıştırmak | Yanlış dava sebebi seçilir | Ret kararı ile ayrılık kararını ayırt edin |
Ayrılık kararı nedir?
Boşanma sebebi ispatlandığında evliliği sona erdirmeden eşlerin bir ile üç yıl arasında hukuken ayrı yaşamasına ilişkin mahkeme kararıdır (TMK m.170-171).
Boşanmak yerine ayrılık isteyebilir miyim?
Evet. TMK m.167’ye göre boşanma davası açmaya hakkı olan eş, dilerse boşanma, dilerse ayrılık isteyebilir.
Sadece ayrılık istedim, mahkeme boşanmaya karar verebilir mi?
Hayır. TMK m.170/2’ye göre dava yalnız ayrılığa ilişkinse boşanmaya karar verilemez.
Boşanmak istedim, mahkeme ayrılık kararı verebilir mi?
Ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğunda verebilir. 2. Hukuk Dairesine göre bu olasılık kuvvetli olmalı, zayıf bir olasılık yeterli değildir.
Ayrılık kararı için boşanma sebebi ispatlanmalı mı?
Evet. TMK m.170/1’e göre hâkim ancak boşanma sebebi ispatlanmışsa boşanma veya ayrılığa karar verir. 2. Hukuk Dairesi de sebep ispatlanmadığında ayrılık kararı verilemeyeceğini belirtmiştir.
Ayrılık süresi ne kadardır?
TMK m.171’e göre bir yıldan üç yıla kadardır.
Ayrılık süresi ne zaman başlar?
Ayrılık kararının kesinleşmesiyle başlar. 2. Hukuk Dairesi, sürenin karar tarihinden başlatılmasını hukuka aykırı bularak hükmü düzeltmiştir.
Ayrılık süresi bitince ne olur?
TMK m.172’ye göre ayrılık kendiliğinden sona erer; ortak hayat yeniden kurulmamışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir.
Sonraki boşanma davasında önceki olaylar dikkate alınır mı?
Evet. TMK m.172’ye göre boşanmanın sonuçları düzenlenirken ilk davada ispatlanmış olaylar ve ayrılık süresinde ortaya çıkan durumlar göz önünde tutulur.
Ayrılık döneminde nafaka alabilir miyim?
Onanan bir kararda ayrılık kararıyla birlikte kadın yararına tedbir nafakasına ve ayrılık süresince ortak konutun kadına tahsisine hükmedilmiştir. TMK m.169 da dava süresince geçici önlemleri düzenler.
Ortak evde kim kalacak?
Mahkeme ayrılık süresince ortak konutun eşlerden birine tahsisine karar verebilir; 2. Hukuk Dairesi böyle bir kararı onamıştır.
Eşim boşanma, ben ayrılık davası açtıysam ne olur?
Mahkeme boşanma sebebini ve barışma olasılığını birlikte değerlendirir. 2. Hukuk Dairesi, evliliğin temelinden sarsıldığı ve karşılıklı kusur bulunan bir olayda boşanma davasının kabulü ile ayrılık davasının reddini onamıştır.
Hangi durumlarda barışma olasılığı yok sayılır?
2. Hukuk Dairesine göre olayların yoğunluğu ve ağırlığı ile eşlerin uzun süredir ayrı yaşaması bir araya gelme olasılığını ortadan kaldırıcı unsurlardır.
Ayrılık kararıyla davanın reddi aynı şey mi?
Hayır. Davanın reddinde TMK m.166/4’teki bir yıllık süre, ayrılık kararında ise TMK m.171-172’deki ayrılık süresi ve bitimindeki boşanma davası söz konusudur.
Ayrı yaşama hakkı için ayrılık kararı şart mı?
Hayır. TMK m.197, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düşen eşe ayrı yaşama hakkı tanır ve hâkimin gerekli önlemleri almasını düzenler.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166 — Evlilik birliğinin sarsılması
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.167 — Konusu
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.169 — Geçici önlemler
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.170 — Boşanma veya ayrılık
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.171 — Ayrılık süresi
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.172 — Ayrılık süresinin bitimi
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.174 — Maddî ve manevî tazminat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.175 — Yoksulluk nafakası
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.184 — Boşanmada yargılama usulü
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.197 — Birlikte yaşamaya ara verilmesi
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.369-371 — Temyiz incelemesi
- 7532 sayılı Kanun m.13 — TMK m.166/4 değişikliği
İlgili yazılarımız: Özel boşanma sebepleri · Boşanmada kusur · Yoksulluk nafakası · Terk nedeniyle boşanma · Aile konutu şerhi
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.