Davayı Tüm Mirasçılar Birlikte mi Açmalı? Zorunlu ve İhtiyari Dava Arkadaşlığı

Yargı kararları ne diyor?

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2022/8565, K. 2022/10458, 14.09.2022

Eksik açılan dava sıfat yokluğundan hemen reddedilmez; önce teşmil için süre verilir. Daire, kurumu şöyle tanımlamıştır: “maddi hukuka göre bir hakkın birden fazla kişi tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi halinde mecburi dava arkadaşlığının söz konusu olduğu, mecburi dava arkadaşlığında ancak birlikte dava açılabileceği veya aleyhlerine de birlikte dava açılabileceği görülmektedir.” İzlenecek yol ise nettir: “Dava, bütün dava arkadaşlarına karşı değil de, bunlardan birine veya birkaçına karşı açılmış ise, bu halde davalı durumundaki kişinin ya da kişilerin, bu davada yalnız başına taraf sıfatı (pasif husumet ehliyeti) yoktur … Ancak bu halde dava sıfat yokluğundan reddedilmez. Mahkemenin, davayı diğer mecburi dava arkadaşlarına da teşmil etmesi için davacıya süre vermesi … gerekir. Davacı kendisine verilen kesin süre içinde davasını diğer mecburi dava arkadaşlarına da teşmil etmez ise o zaman dava sıfat yokluğundan reddedilir.” Mirasçılar arasında mecburi dava arkadaşlığı bulunduğu hâlde taraf teşkili sağlanmadan hüküm kurulması nedeniyle karar bozulmuştur.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/740, K. 2022/795, 31.05.2022

Mirasçı tereke adına tek başına dava açabilir ama tek başına yürütemez; yalnız kendi payı için açtığı dava ise reddedilir. Kurul, elbirliği mülkiyetinden doğan zorunluluğu ve yumuşatılmış hâlini şöyle ortaya koymuştur: “TMK’nın 702/2. maddesine göre elbirliği mülkiyetinde … ortakların oybirliğiyle karar vermeleri gerektiğinden aralarında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmaktadır. Ne var ki bu kural, uygulamada yumuşatılarak, Yargıtay Büyük Genel Kurulunun 11.10.1982 tarihli ve 1982/3-2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararıyla, bir ortağın tek başına dava açabileceği; ancak, davaya devam edebilmesi için öteki ortakların olurlarının alınması veya miras şirketine atanacak temsilci aracılığıyla davanın sürdürülmesi gerektiği kabul edilmiştir.” Koruma davalarını da saymıştır: “olağan koruma eylemleri … ile istihkak, el atmanın önlenmesi, tapu sicilinde hak sahipliğinin saptanması gibi taksimi mümkün olmayan talepler, ortaklardan her biri tarafından dava yoluyla ileri sürülebilir.” Sınırı ise keskindir: “Bir ya da bir kısım mirasçı terekeye ait bir mal veya alacaktan yalnız kendi miras payına düşen kısım için yalnız kendi adına dava açarsa, böyle bir dava reddedilir. … Böyle bir dava diğer mirasçıların paylarını kapsamadığından ve aynı zamanda onlar adına da açılmadığından, davaya diğer mirasçıların katılmasına (icazet vermesine) olanak yoktur.” Direnme kararı oy çokluğuyla bozulmuştur.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2021/7806, K. 2023/2719, 18.05.2023

Terekeye temsilci atanmışsa dava miras payıyla sınırlandırılamaz; terekeye döndürme istemi kabul edilmelidir. Mirasçılar arasında görülen tapu iptali ve tescil davasında yerel mahkeme talebi davacının miras payıyla sınırlı kabul etmişti. Daire, davacının yargılama sırasında sulh hukuk mahkemesi kararıyla terekeye temsilci atandığını ve bu kararın dosyaya sunulduğunu saptayarak şu sonuca varmıştır: “Dairemizin istikrarlı uygulaması uyarınca, mirasçılar arasında görülen terekeye döndürme istemli davalar, terekeye temsilci atanmak suretiyle yürütülebilecektir. Hal böyle olunca; Mahkemece, davacının müşterek muris … terekesine temsilci olarak atandığı gözetilerek, terekeye döndürme istemli davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken, yazılı olduğu şekilde hüküm kurulmuş olması isabetsiz olup”. Karar oy birliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2019/821, K. 2022/268, 08.03.2022

İhtiyari dava arkadaşlığında dava arkadaşı sayısı kadar dava vardır; kesinlik sınırı her biri için ayrı hesaplanır. Kurul önce kurumu açıklamıştır: “İhtiyarî dava arkadaşlığında, dava arkadaşı sayısı kadar dava vardır; bu davalar, (mahkemece) birlikte görülür. Bu ise, zaman, emek ve masraftan tasarruf sağlar, tahkikat ve yargılamayı kolaylaştırır ve basitleştirir ve nihayet çelişik hükümler verilmesini önler.” Ardından sonucunu ortaya koymuştur: “ihtiyari dava arkadaşlığının mevcut olduğu hâllerde ihtiyari dava arkadaşının sayısı kadar dava olduğu gözetildiğinde, dava değerinin de her bir dava, bir başka ifadeyle her bir dava arkadaşı yönünden ayrı ayrı belirlenmesi ve belirlenen bu değerlerin kesinlik sınırı altında kalıp kalmadığının değerlendirilmesi gerektiği ortadadır.” Her davalı aleyhine hükmedilen tutar kesinlik sınırının altında kaldığından temyiz istemi oy çokluğuyla miktardan reddedilmiştir.

Dört karar, dava arkadaşlığının teknik bir ayrıntı değil, davanın kaderini belirleyen bir eşik olduğunu gösteriyor. Ayrımın kaynağı maddi hukuktadır: elbirliği mülkiyeti varsa — miras ortaklığı ve adi ortaklık en yaygın örnekleri — birlikte hareket zorunludur; paylı mülkiyet, müteselsil borç ya da benzer vakıalardan doğan taleplerde ise arkadaşlık ihtiyaridir. Zorunlu tarafta 14.09.2022 tarihli karar can simidini gösteriyor: eksik açılan dava anında reddedilmez, mahkeme teşmil için süre vermek zorundadır — ama bu süre kesin süredir ve kaçırılırsa dava sıfat yokluğundan düşer. 31.05.2022 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararı ise sık yapılan iki hatayı ayırıyor: tereke adına açılan davaya sonradan muvafakat alınabilir ya da temsilci atanabilir; buna karşılık mirasçının yalnız kendi payı için üçüncü kişiye karşı açtığı dava baştan sakattır ve icazetle kurtarılamaz. 18.05.2023 tarihli karar da bunun olumlu yüzünü veriyor: temsilci atanmışsa artık talebi miras payıyla sınırlamak hatalıdır. İhtiyari tarafta ise 08.03.2022 tarihli karar çok pratik bir sonuç doğuruyor: dava arkadaşı sayısı kadar dava olduğundan kesinlik sınırı her biri için ayrı hesaplanır — toplam tutar yüksek görünse de kanun yolu kapalı çıkabilir. Pratik özet: önce mülkiyet türünü, sonra talebin kimin adına olduğunu belirleyin.