Görülmekte Olan Davaya Nasıl Katılınır? Aslî ve Fer’î Müdahale, Harç ve Kanun Yolu
Kısaca
- Aslî müdahale, dava konusu hak veya şey üzerinde hak iddiasıdır.
- Aslî müdahale bağımsız bir davadır ve harca tabidir.
- Harç yatırılmasıyla tamamlanır; mahkemenin kabul kararına gerek yoktur.
- Fer’î müdahale, bir tarafın yanında ve ona yardım amacıyla katılmadır.
- Fer’î müdahale tahkikat sona erinceye kadar mümkündür.
- Hüküm yalnızca taraflar hakkında verilir; müdahil hakkında karar verilmez.
- Fer’î müdahil davayı bulunduğu noktadan takip eder.
- Fer’î müdahil tek başına kanun yoluna başvuramaz.
- Asıl taraf başvurmuşsa müdahil de başvurabilir; ayrı harç yatırır.
- Nitelendirmeyi dilekçe içeriği belirler; ancak fer’î sıfat aslîye çevrilemez.
Kısa cevap: Aslî müdahale, dava konusu hak veya şey üzerinde hak iddiasıdır; bağımsız bir davadır, harca tabidir ve harç yatırılmasıyla tamamlanır. Fer’î müdahale ise bir tarafın yanında ve ona yardım amacıyla katılmadır ve tahkikat sona erinceye kadar mümkündür.
Görülmekte olan bir davanın sonucundan etkilenecek üçüncü kişilerin iki yolu vardır: davanın konusu üzerinde kendi hakkını ileri sürmek (aslî müdahale) ya da taraflardan birinin yanında yer almak (fer’î müdahale). İkisinin sonuçları — özellikle kanun yolu bakımından — tamamen farklıdır.
Bu yazıda iki kurumun ayrımını, harç ve usul şartlarını, müdahilin yetkilerini ve temyiz hakkını Yargıtay kararlarıyla ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
HMK m.65 — Aslî müdahale: “(1) Bir yargılamanın konusu olan hak veya şey üzerinde kısmen ya da tamamen hak iddia eden üçüncü kişi, hüküm verilinceye kadar bu durumu ileri sürerek, yargılamanın taraflarına karşı aynı mahkemede dava açabilir. (2) Asli müdahale davası ile asıl yargılama birlikte yürütülür ve karara bağlanır.”
HMK m.66 — Fer’î müdahale: “Üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer’î müdahil olarak davada yer alabilir.”
HMK m.68: “(1) Müdahale talebinin kabulü hâlinde müdahil, davayı ancak bulunduğu noktadan itibaren takip edebilir. Müdahil, yanında katıldığı tarafın yararına olan iddia veya savunma vasıtalarını ileri sürebilir; onun işlem ve açıklamalarına aykırı olmayan her türlü usul işlemlerini yapabilir. (2) Mahkeme, katıldığı noktadan itibaren, taraflara bildirilen işlemleri müdahile de tebliğ eder.”
HMK m.69: “(1) Müdahilin de yer aldığı asıl davada hüküm, taraflar hakkında verilir.”
İki kurumun karşılaştırması
| Ölçüt | Aslî müdahale | Fer’î müdahale |
|---|---|---|
| Amaç | Kendi hakkını istemek | Bir tarafa yardım etmek |
| Niteliği | Bağımsız dava | Davaya katılma |
| Harç | Tabi | Maktu |
| Mahkeme kararı | Kabul kararına gerek yok | Kabul veya ret kararı verilir |
| Zaman sınırı | Hüküm verilinceye kadar | Tahkikat sona erinceye kadar |
| Hüküm | Hakkında karar verilir | Hakkında karar verilmez |
| Kanun yolu | Bağımsız | Yanında katıldığı tarafla birlikte |
| Çekişmesiz yargı | Mümkün | Mümkün değil |
Kritik nokta: Fer’î müdahilin tek başına kanun yoluna başvurma hakkı yoktur. Ancak lehine katıldığı taraf da başvurmuşsa müdahil, ayrı harç ve gideri yatırmak kaydıyla kendi başvurusunu yapabilir.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Dava konusu üzerinde kendi hakkınız var mı, belirleyin.
- Varsa aslî, yoksa fer’î müdahale yolunu seçin.
- Aslî müdahalede talebi bağımsız dava gibi kurun.
- Aslî müdahalede harcı zamanında yatırın.
- Harç eksikse verilecek süreyi kaçırmayın.
- Fer’î müdahalede hukukî yararınızı somut olarak açıklayın.
- Talebinizi tahkikat bitmeden sunun.
- Dilekçede sıfatınızı açıkça yazın; sonradan değiştirilemez.
- Kabul kararından sonra bulunduğunuz noktadan devam edeceğinizi bilin.
- Yanında yer aldığınız tarafın beyanlarına aykırı işlem yapmayın.
- Kanun yolunda asıl tarafın başvurup başvurmadığını takip edin.
- Başvurmuşsa kendi harcınızı ayrıca yatırın.
Yargı kararları ne diyor?
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2021/5914, K. 2022/4353, 10.05.2022
Aslî müdahale harçla tamamlanır ve mahkemenin kabul kararına gerek yoktur; harç eksikse süre verilmelidir. Daire kurumu şöyle tanımlamıştır: “Asli müdahale, iki taraf arasında devam etmekte olan bir davada, üçüncü bir kişinin o davanın konusunu oluşturan hak veya şey üzerinde kısmen veya tamamen kendisinin hak sahibi olduğunu ileri sürmesi ve bu hakkını, harcını da ödeyerek bağımsız bir davanın konusu yapmasıdır. … Müdahillik sıfatının kazanılması için mahkemenin kabulüne de ihtiyaç bulunmamaktadır. Müdahale talebini içeren dilekçenin harçlandırılması ile asli müdahale tamamlanmış ve dava açılmasının bütün sonuçları doğmuş olur.” Harç eksikliği bakımından: “harca tabi bir davada harç tamamlatılmadan davanın esasına girilemez, ancak bu eksikliğin giderilmesi için ilgili tarafa süre verilmelidir.” Aynı kararda fer’î müdahiller yönünden ise “feri müdahil davada taraf olmadığından, hükmü ancak lehine katıldığı taraf ile birlikte kanun yoluna götürebilmesi mümkündür” denilerek temyiz dilekçeleri reddedilmiş; aslî müdahiller yönünden hüküm oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2022/5104, K. 2022/7408, 10.11.2022
Bağımsız bir hak talebi bulunmayan kişi aslî değil fer’î müdahildir; davanın kabulünden sonraki müdahale talebine değer verilemez. Daire iki tespit yapmıştır. Önce zamanlama: “6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 311. maddesi uyarınca ‘davayı kabul’ kesin hüküm gibi sonuç doğuracağından, 11/02/2019 tarihinden sonra 14/06/2019 tarihinde yapılan müdahale talebine değer verilemeyeceği açıktır.” Sonra nitelendirme: “asli müdahale talep eden …’un bağımsız bir hak talebinde bulunmayıp davalı hakkındaki davanın reddine karar verilmesini istediğine göre, asli müdahil olarak değil, davalı yanında davaya fer’i müdahil olarak katıldığı kabul edilmelidir.” Buna bağlı olarak “fer’i müdahilin, mahkeme kararını ancak lehine katıldığı tarafla birlikte temyiz edebileceği, lehine müdahale edilen taraf temyiz yoluna başvurmazsa fer’i müdahilin yalnız başına kararı temyiz edemeyeceği” belirtilerek temyiz dilekçesi oy birliğiyle reddedilmiştir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/2676, K. 2025/3742, 01.07.2025
Asıl taraf da kanun yoluna başvurmuşsa fer’î müdahilin başvurusu incelenmelidir; ayrıca harcını yatırması yeterlidir. Daire, fer’î müdahilin konumunu ayrıntılandırmıştır: “Mahkeme, fer’i müdahale dilekçesi üzerine müdahale talebinin kabulüne veya reddine karar verir. Fer’i müdahil, müdahale talebinin reddine ilişkin kararı, asıl hüküm verildikten sonra lehine müdahale etmek istediği taraf aleyhine verilmiş olan hükme karşı temyiz yoluna başvurarak temyiz edebilir ve hükmün, müdahale talebinin haksız olarak reddedilmiş olması nedeniyle bozulmasını isteyebilir.” Kanun yolu bakımından: “Asıl tarafın kararı temyiz etmesi halinde taraf yanında yer alan yani müdahil olan da temyiz edebilir ve bu halde temyiz eden feri müdahilin temyiz eden asıldan ayrı olarak gerekli harç ve temyiz giderini yatırması halinde kararı temyiz etme hakkı doğar.” Bölge adliye mahkemesinin, müdahillik talebi kabul edilmiş kişinin istinaf başvurusunu reddetmesi hatalı bulunarak karar oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2025/855, K. 2025/5229, 08.12.2025
Dilekçesinde fer’î müdahil olmak istediğini yazan kişinin sıfatı, sonradan aslî müdahaleye çevrilemez. Daire şu tespiti yapmıştır: “müdahale talebinde bulunan …’ın talebine ilişkin dilekçesinin içeriğinde açıkca davalı yanında fer’i müdahil olarak davaya katılmak istediğini belirtmiş olmasına rağmen Bölge Adliye Mahkemesince bu talebin fer’i değil asli müdahale niteliğinde olduğu şeklinde değerlendirilme yapılması doğru değildir. Çünkü fer’i müdahillik sıfatı asli müdahale talebi olarak değiştirilemeyecektir.” Buna bağlı olarak “Fer’î müdahilin sıfatı itibarıyla bağımsız olarak kanun yoluna başvurma hakkı bulunmayıp temyiz hakkı ancak yanında davaya katıldığı taraf ile beraber mümkündür” denilmiş; davalı temyize gitmediğinden fer’î müdahilin temyiz dilekçesi oy çokluğuyla reddedilmiştir.
Dört karar, müdahale kurumunda kaderi belirleyen tek soruyu ortaya koyuyor: üçüncü kişi kendi hakkını mı istiyor, yoksa bir tarafa mı yardım ediyor? Aslî müdahalede talep bağımsız bir davadır; 10.05.2022 tarihli karar bunun iki pratik sonucunu gösteriyor — mahkemenin ayrıca “kabul” kararı vermesine gerek yoktur, dilekçenin harçlandırılmasıyla dava açılmış sayılır; buna karşılık harç yatırılmamışsa mahkeme talebi görmezden gelemez, süre vermek zorundadır. Fer’î müdahalede ise müdahil davada taraf değildir: hüküm onun hakkında kurulmaz ve — 10.11.2022 tarihli kararın altını çizdiği gibi — yanında yer aldığı taraf kanun yoluna gitmezse tek başına gidemez. Bu kural sık sık fazla geniş yorumlanıyor; 01.07.2025 tarihli karar sınırı düzeltiyor: asıl taraf başvurmuşsa müdahilin başvurusu da incelenmeli, ondan yalnızca kendi harcını yatırması beklenir. Son olarak 08.12.2025 tarihli karar dilekçe yazımının önemini gösteriyor — mahkeme, kendini fer’î müdahil olarak tanımlayan kişiyi sonradan aslî müdahil sayamaz; yani sıfat, dilekçede yapılan tercihle belirlenir. Pratik özet: hak iddianız varsa harcı yatırıp aslî müdahale edin; yardım amaçlı katılıyorsanız kanun yolunda asıl tarafın adımını bekleyin.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| Hak iddiasını fer’î müdahale ile ileri sürmek | Kendi hakkı için aslî müdahale gerekir |
| Aslî müdahalede harç yatırmamak | Harç yatırılmadan esasa girilemez |
| Mahkemenin kabul kararını beklemek | Aslî müdahalede kabul kararına gerek yoktur |
| Tahkikat bittikten sonra fer’î müdahale istemek | Süre tahkikatın sonuna kadardır |
| Kabul veya feragat sonrası müdahale istemek | Kabul kesin hüküm gibi sonuç doğurur |
| Asıl tarafın beyanına aykırı işlem yapmak | Müdahil onun açıklamalarına aykırı hareket edemez |
| Tek başına istinaf/temyize gitmek | Asıl taraf başvurmadıkça mümkün değildir |
| Ayrı harç yatırmamak | Müdahil kendi harç ve giderini yatırmalıdır |
| Sıfatı sonradan değiştirmeye çalışmak | Fer’î sıfat aslîye çevrilemez |
Sık sorulan sorular
Davaya müdahale nedir?
Görülmekte olan bir davaya, taraf olmayan üçüncü kişinin katılmasıdır. İki türü vardır: aslî ve fer’î müdahale.
Aslî müdahale ne zaman söz konusu olur?
Yargılamanın konusu olan hak veya şey üzerinde kısmen ya da tamamen hak iddia eden üçüncü kişi, hüküm verilinceye kadar yargılamanın taraflarına karşı aynı mahkemede dava açabilir.
Aslî müdahale harca tabi mi?
Evet. Bağımsız bir dava niteliğinde olduğundan harca tabidir; dilekçenin harçlandırılmasıyla müdahale tamamlanır.
Mahkeme aslî müdahale talebini kabul etmeli mi?
Ayrı bir kabul kararına gerek yoktur. Harç yatırıldığında dava açılmasının bütün sonuçları doğar.
Fer’î müdahale ne zamana kadar mümkündür?
Tahkikat sona erinceye kadar. Bu aşamadan sonra yapılan talep dikkate alınmaz.
Fer’î müdahale için hangi şart aranır?
Üçüncü kişinin, davayı kazanmasında hukukî yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla katılması.
Fer’î müdahil neler yapabilir?
Yanında katıldığı tarafın yararına olan iddia ve savunma vasıtalarını ileri sürebilir; onun işlem ve açıklamalarına aykırı olmayan her türlü usul işlemini yapabilir.
Hüküm müdahil hakkında da kurulur mu?
Hayır. Müdahilin yer aldığı asıl davada hüküm taraflar hakkında verilir; müdahil hakkında karar verilemez.
Fer’î müdahil tek başına temyize gidebilir mi?
Hayır. Lehine müdahale ettiği taraf kanun yoluna başvurmazsa fer’î müdahil yalnız başına başvuramaz.
Asıl taraf başvurursa ne olur?
Bu hâlde fer’î müdahil de başvurabilir; asıl taraftan ayrı olarak gerekli harç ve gideri yatırması gerekir.
Müdahale talebim reddedilirse ne yapabilirim?
Ret kararını, asıl hüküm verildikten sonra, lehine müdahale etmek istediğiniz taraf aleyhine verilen hükme karşı kanun yoluna başvurarak birlikte denetletebilirsiniz.
Sıfatımı sonradan değiştirebilir miyim?
Dilekçede fer’î müdahil olmak istediğinizi belirtmişseniz bu sıfat sonradan aslî müdahaleye çevrilemez.
Davalı davayı kabul ettikten sonra müdahale edebilir miyim?
Hayır. Davayı kabul kesin hüküm gibi sonuç doğurduğundan, kabulden sonraki müdahale talebine değer verilemez.
Çekişmesiz yargıda müdahale mümkün mü?
Fer’î müdahale çekişmesiz yargıda mümkün değildir; aslî müdahale mümkündür ve bu hâlde iş kural olarak çekişmeli yargıya dönüşür.
Davanın ihbarı ile müdahale aynı şey mi?
Hayır. Davanın ihbarı, taraflardan birinin üçüncü kişiye davayı bildirmesidir; ihbar edilen kişi dilerse yanında yer aldığı tarafın yanında fer’î müdahil olarak davaya katılabilir.
İlgili mevzuat
- 6100 sayılı HMK m.61-64 — davanın ihbarı
- 6100 sayılı HMK m.65 — aslî müdahale
- 6100 sayılı HMK m.66 — fer’î müdahale
- 6100 sayılı HMK m.67 — müdahale talebi ve incelenmesi
- 6100 sayılı HMK m.68 — müdahilin durumu
- 6100 sayılı HMK m.69 — fer’î müdahalenin etkisi
- 6100 sayılı HMK m.311 — davayı kabulün sonuçları
- 6100 sayılı HMK m.341 ve m.361 — istinaf ve temyiz
- 492 sayılı Harçlar Kanunu m.30 ve m.32 — harç tamamlanmadan esasa girilememesi
- 6100 sayılı HMK m.114 — dava şartları
Usul hukukuyla ilgili diğer yazılarımız: zorunlu ve ihtiyari dava arkadaşlığı, kesin hüküm ve etkisi ve davaya katılma.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Müdahale türünün doğru seçilmesi kanun yolu hakkını doğrudan etkiler; somut durumunuz için bir avukata başvurmanız yerinde olur.