Temyiz Nedir? Yargıtay Başvurusunda Dosyayı Bitiren Beş Ayrıntı
- Temyiz, bölge adliye mahkemesi kararlarının hukuka uygunluk yönünden denetlenmesidir; üçüncü derece yargılama değildir.
- Süre tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m.361); ceza yargılamasında iki hafta (CMK m.291).
- Yargıtay yeniden delil toplamaz, tanık dinlemez; maddi vakıa incelemesi yapmaz.
- Her karar temyiz edilemez: parasal sınırın altındaki ve kanunda kesin sayılan kararlar kapsam dışıdır.
- Harç ve giderler eksikse bir haftalık kesin süre verilir; tamamlanmazsa temyizden vazgeçilmiş sayılır.
- Süresinde yatırılmayan harç, başvurunun süreden reddi sonucunu doğurur.
- İstinafa başvurmayan ve aleyhine bir durum yaratılmayan taraf temyiz edemez.
İstinaf kararı geldi. Elinizde iki hafta var ve bu iki hafta, dosyanın çoğu zaman gerçek anlamda son fırsatı.
Temyizde kaybedilen dosyaların büyük kısmı esastan değil, usulden kaybedilir: süre kaçırılır, harç eksik yatırılır, kesin bir karara karşı başvurulur ya da temyiz sebepleri hiç gösterilmez.
İstinaf ile temyiz farkı
| İstinaf | Temyiz | |
|---|---|---|
| Merci | Bölge adliye mahkemesi | Yargıtay |
| İnceleme | Hem maddi vakıa hem hukuk | Yalnızca hukuka uygunluk |
| Delil | Sınırlı olarak toplanabilir | Toplanmaz |
| Duruşma | Yapılabilir | İstisnai |
| Sonuç | Kaldırma / esastan ret / düzelterek karar | Onama / bozma |
Bu ayrım pratikte şunu ifade eder: temyizde “tanığım dinlenmedi” değil, “tanık dinlenmemesi usule aykırıdır” denir. Vakıa tartışması istinafta biter.
Süre ve başlangıcı
HMK m.361: bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinden verilen temyizi kabil nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir.
Sürenin işlemeye başlaması için kararın usulüne uygun tebliğ edilmiş olması gerekir. Tebligat yapılmamışsa süre işlemez; öğrenme üzerine verilen temyiz dilekçesi süresinde sayılır.
Elektronik ortamda yapılan başvurularda HMK m.445/4 uyarınca süre gün sonunda biter; UYAP üzerinden saat 00:00’a kadar temyiz dilekçesi gönderilebilir. Fiziksel başvuruda ise süre mesai saati sonunda dolar. Kanun yolu başvurusu, dilekçenin sisteme kaydedildiği tarihte yapılmış sayılır.
Harç ve giderler: en sık kaybedilen nokta
Temyiz dilekçesi verilirken başvuru harcı, karar harcı ve tebliğ giderleri dâhil tüm giderler ödenir. Eksik ödendiği sonradan anlaşılırsa, kararı veren mahkeme bir haftalık kesin süre verir.
Bu süre içinde tamamlanmazsa iki sonuç doğar:
- Başvurudan vazgeçilmiş sayılır ve mahkeme temyiz isteminin reddine karar verir.
- Harç sonradan yatırılsa bile, süresinde yatırılmadığı için başvuru süreden reddedilir.
Bu ret kararı bir ek karar ile verilir ve ek karara karşı ayrıca kanun yoluna başvurulabilir. Ancak bu başvurunun da kendi süresi vardır.
Hangi kararlar temyiz edilemez?
- Parasal sınırın altındaki kararlar — HMK m.362/1-a uyarınca miktar veya değeri her yıl yeniden belirlenen tutarı geçmeyen davalara ilişkin kararlar kesindir.
- Kanunda açıkça kesin sayılan kararlar (örneğin bazı çekişmesiz yargı işleri, geçici hukuki koruma kararları).
- Aleyhine hüküm kurulmamış tarafın başvurusu — hukuki yararı yoktur.
- İstinaf yoluna başvurmayan ve bölge adliye mahkemesince aleyhine bir durum yaratılmayan taraf.
Parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir ve karar tarihindeki tutar esas alınır. Bu nedenle başvurudan önce ilgili yılın sınırı mutlaka kontrol edilmelidir.
Temyiz dilekçesinde ne olmalı?
- Temyiz edilen kararın mahkemesi, tarihi ve esas-karar numarası
- Tarafların kimlik ve adres bilgileri
- Temyiz sebepleri — hangi hukuk kuralının nasıl yanlış uygulandığı
- Somut olayla ilişkilendirilmiş gerekçe
- Sonuç ve talep — bozma isteminin açıkça yazılması
Temyiz sebepleri gösterilmezse dilekçe reddedilmez, ancak Yargıtay incelemesini kamu düzenine ilişkin hususlarla sınırlı yapar. Bu, dosyanın esasına ilişkin itirazların hiç değerlendirilmemesi anlamına gelir.
Ne yapmalı?
- Tebliğ tarihini zarf üzerinden doğrulayın ve son günü takvime işleyin.
- Başvurudan önce karar tarihindeki parasal sınırı kontrol edin.
- Harç ve giderleri dilekçeyle birlikte yatırın; sonradan tamamlama riskine girmeyin.
- Muhtıra tebliğ edilirse bir haftalık kesin süreyi son güne bırakmayın.
- Ödeme yaptığınıza dair makbuz ve dekontu dosyaya sunun.
- Temyiz sebeplerini madde madde ve hukuk kuralına bağlayarak yazın.
- Ek kararla temyiz talebiniz reddedilirse süresinde bu karara karşı başvurun.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2023/759, K.2023/1380, 21.12.2023 Ödemeye çalışmak yeterli değildir. Davacı, kararı süresinde temyiz etmiş ancak harçları yatırmamıştı. Özel Daire, bir haftalık kesin süre vererek harç ve gider avansının tamamlanmasını, aksi hâlde temyiz talebinden vazgeçilmiş sayılacağını ihtar etti. Davacı kesin sürenin son günü UYAP üzerinden ödeme yapmaya çalıştığını belirterek kredi kartı harcama dökümü sundu; ancak dekont oluşmadığını ve sistem hatası nedeniyle ödeyemediğini bildirdi. Kurul, bayram tatilinin ardından ilk iş günü ödeme imkânı bulunduğu hâlde harcın bu süreyi de aşarak yatırıldığını saptadı ve “süresinde yatırılmayan harç sebebiyle davacının temyizinin süresinde olmadığı” sonucuna vararak temyiz başvurusunu süreden reddetti. Karar ayrıca temyize ilişkin sürelerin kesin olduğunu ve mahkemece resen gözetildiğini vurgular.
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2017/30429, K.2020/9497, 13.07.2020 Bir haftalık kesin süre gerçekten kesindir. Davalı şirkete, eksik harcın tamamlanması için muhtıra tebliğ edilmiş ve aksi hâlde temyiz isteminden vazgeçilmiş sayılacağı ihtar edilmişti. Muhtıra vekile 06.07.2020 tarihinde tebliğ edildiği hâlde bir haftalık kesin süre içinde harç yatırılmadı. Daire, bu tespit üzerine ilgili şirketin temyiz isteminin reddine karar verdi. Aynı dosyada diğer davalının temyizi ise esastan incelendi ve delillerin takdirinde isabetsizlik görülmediğinden hüküm onandı. Karar, aynı dosyada tarafların temyiz akıbetinin tümüyle farklı sonuçlanabileceğini göstermektedir.
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2021/10586, K.2022/9905, 07.12.2022 İki ayrı ret sebebi: süre ve hukuki yarar. Gerekçeli karar davalıya 04.02.2019 tarihinde tebliğ edilmiş, temyiz ise 20.02.2019 tarihinde yapılmıştı. Daire, yasal iki haftalık süre geçirildikten sonra temyiz edildiğini saptayarak dilekçenin reddine karar verdi. Karara ikinci bir gerekçe daha eklendi: “Kaldı ki; davalı İlk Derece Mahkemesi’nce verilen kararı istinaf etmemiş ve Bölge Adliye Mahkemesi’nce aleyhine bir durum da yaratılmamıştır. Bu açıdan da temyiz dilekçesinin reddi gerekir.” Karar, istinaf aşamasını kullanmayan tarafın temyiz hakkının da fiilen kapandığını ortaya koymaktadır.
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2013/1714, K.2013/6879, 26.02.2013 Süre geçtikten sonra harç yatırmak sonucu değiştirmez. Davacı vekili temyiz harcını yatırmış, ancak temyiz dilekçesi yasada öngörülen süre geçirildikten sonra ibraz edilerek temyiz defterine kaydedilmişti. Mahkeme, sürenin geçtiği gerekçesiyle ek kararla temyiz talebinin reddine karar verdi; bu ret kararı da süresinde temyiz edildi. Daire, temyiz talebinin süreden reddine ilişkin ek kararı onadı. Karar, temyiz sürecinin işleyişini gösterir: süre kaçırıldığında mahkeme dosyayı Yargıtay’a göndermeden kendisi ek kararla reddeder ve denetim, yalnızca bu ek kararın yerinde olup olmadığıyla sınırlı kalır.
Temyiz süresi ne zaman başlar?
Kural olarak gerekçeli kararın usulüne uygun tebliğ edildiği tarihte başlar ve HMK m.361 uyarınca iki hafta sürer. Tebligat yapılmamış ya da usulsüz yapılmışsa süre işlemez; bu hâlde öğrenme üzerine verilen temyiz dilekçesi süresinde kabul edilir. Sürenin son günü resmî tatile rastlarsa süre, tatili izleyen ilk iş günü çalışma saati sonunda biter. Elektronik ortamda yapılan başvurularda ise süre gün sonunda, yani saat 00:00’da dolar.
Harcı sonradan yatırabilir miyim?
Yalnızca mahkemenin verdiği bir haftalık kesin süre içinde. Temyiz dilekçesi verilirken harç ve giderlerin ödenmesi asıldır; eksiklik sonradan anlaşılırsa kararı veren mahkeme muhtıra tebliğ ederek bir haftalık kesin süre verir ve aksi hâlde başvurudan vazgeçilmiş sayılacağını ihtar eder. Bu süre içinde ödeme yapılmazsa temyiz istemi reddedilir. Süre geçtikten sonra yapılan ödeme sonucu değiştirmez; başvuru süreden reddedilir. Ödeme girişiminin belgelenmesi de tek başına yeterli görülmemektedir.
Her karar temyiz edilebilir mi?
Hayır. HMK m.362 uyarınca miktar veya değeri belirli bir tutarı geçmeyen davalara ilişkin bölge adliye mahkemesi kararları kesindir ve temyiz edilemez. Bu parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir; uygulanacak tutar karar tarihine göre belirlenir. Ayrıca kanunda açıkça kesin sayılan kararlar ile geçici hukuki koruma kararlarının bir kısmı da kapsam dışıdır. Manevi tazminat davalarında ise miktara bakılmaksızın kanun yoluna başvurulabildiğine ilişkin özel düzenlemeler bulunur.
İstinafa başvurmadım, doğrudan temyiz edebilir miyim?
Kural olarak hayır. İlk derece mahkemesi kararını istinaf etmeyen taraf, bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz yoluna başvurmakta hukuki yarara sahip değildir; çünkü kendisi bakımından karar zaten kesinleşmiştir. Bu kuralın istisnası, bölge adliye mahkemesinin kararıyla o taraf aleyhine yeni bir durum yaratılmış olmasıdır. Bu nedenle ilk derece kararı kısmen aleyhinize ise istinaf aşamasının mutlaka kullanılması gerekir; aksi hâlde temyiz yolu fiilen kapanır.
Temyiz dilekçesinde sebep göstermezsem ne olur?
Dilekçe bu nedenle reddedilmez, ancak inceleme kapsamı daralır. Yargıtay, temyiz sebepleriyle bağlıdır; sebep gösterilmemişse inceleme yalnızca kamu düzenine ilişkin hususlarla sınırlı yapılır. Görev, kesin hüküm, taraf ehliyeti gibi konular resen gözetilir ama delillerin değerlendirilmesine, hesaplamaya ya da faize ilişkin itirazlar hiç incelenmez. Bu nedenle sebeplerin madde madde ve ihlal edilen hukuk kuralına bağlanarak yazılması, başvurunun etkisini doğrudan belirler.
Temyiz kararın icrasını durdurur mu?
Kural olarak durdurmaz. Temyiz, kesinleşmeden icra edilebilen ilamlar bakımından takibi kendiliğinden engellemez. Durdurma için icranın geri bırakılması (tehir-i icra) yoluna başvurulması ve teminat gösterilmesi gerekir. Bunun için Yargıtay’dan ya da bölge adliye mahkemesinden karar alınıp icra dairesine sunulması gerekir. Buna karşılık taşınmazın aynına ilişkin ilamlar, aile hukukuna ilişkin bazı kararlar ve yabancı mahkeme ilamlarının tenfizi gibi hâllerde ilam kesinleşmeden icraya konulamaz.
Yargıtay bozarsa dava yeniden mi görülür?
Bozma kararı üzerine dosya, kararı veren mahkemeye gönderilir. Mahkeme bozmaya uyabilir ya da önceki kararında direnebilir. Uyulması hâlinde yargılama bozma gerekçesi doğrultusunda sürdürülür ve taraflar bakımından usuli kazanılmış haklar doğar. Direnme hâlinde dosya Hukuk Genel Kuruluna gider ve orada verilen karar bağlayıcıdır. Onama hâlinde ise karar kesinleşir; bu durumda ancak kanunda sayılan sınırlı sebeplerle yargılamanın yenilenmesi yoluna başvurulabilir.
Ceza davasında temyiz süresi de iki hafta mı?
Evet. CMK m.291 uyarınca temyiz istemi, hükmün açıklanmasından itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulmasıyla yapılır; hüküm sanığın yokluğunda açıklanmışsa süre tebliğ tarihinden başlar. Ayrıca ceza yargılamasında istinaf sonrası temyiz yolu, CMK m.286’da sayılan sınırlı hâllerde açıktır; birçok karar bölge adliye mahkemesi aşamasında kesinleşir. Bu nedenle başvurudan önce kararın temyize tabi olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
- 6100 sayılı HMK m.361 — Temyiz edilebilen kararlar ve süre
- 6100 sayılı HMK m.362 — Temyiz edilemeyen kararlar
- 6100 sayılı HMK m.364-366 — Temyiz dilekçesi, harç ve giderler
- 6100 sayılı HMK m.369-373 — İnceleme, onama, bozma ve direnme
- 6100 sayılı HMK m.445 — UYAP ve elektronik ortamda süreler
- 5271 sayılı CMK m.286, 291, 294 — Ceza yargılamasında temyiz
- 2004 sayılı İİK m.36 — İcranın geri bırakılması
Bağlantılı başlıklar için istinaf nedir, istinaf mahkemesi ne kadar sürer, tehir-i icra ve tavzih yazılarımıza; süreç takibi için dosya durumu karara çıkmış ne demek yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.