Sendikal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi (TCK 118): Sendikadan İstifaya Zorlama ve Sendikal Nedenle İşten Çıkarma

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 17.09.2019 T., 2019/285 E., 2019/554 K.
İşçinin iş sözleşmesinin sendika üyeliği nedeniyle feshedilmesi tek başına bireysel sendika hakkına müdahaledir; cebir, tehdit veya sendikaya yönelik hukuka aykırı bir davranış yoksa TCK 118 uygulanmaz. Sendika da birinci fıkradaki suçtan açılan davaya katılamaz. İzmir’deki bir işletmede mutfak, servis ve bakım işlerinde çalışan katılanlar 2010 yılında sendikaya üye olarak iş yerinde örgütlenmeye başlamış; yönetimin durumu öğrenmesi üzerine sanıklardan birinin talimatıyla diğer sanıklar sendikalı işçileri tespit etmiş, katılanların iş sözleşmeleri 21.12.2010 tarihinde performans yetersizliği gerekçesiyle feshedilmiştir. İş mahkemeleri feshin sendikal nedenle yapıldığını kabul ederek işe iadeye karar vermiş ve bu kararlar kesinleşmiştir. Sulh ceza mahkemesinin beraat kararını 18. Ceza Dairesi bozmuş, asliye ceza mahkemesi ise tehdit veya cebrin kanıtlanamadığı gerekçesiyle direnmiştir. Genel Kurul ön sorun olarak, bireysel sendika hakkını koruyan birinci fıkra bakımından sendikanın doğrudan zarar görmediğini ve katılmasını sağlayan özel bir hüküm bulunmadığını belirterek sendikanın katılma hakkı olmadığına karar vermiştir. Esas yönünden “işçinin iş akdinin bir sendikaya üye olması nedeniyle feshedilmesi salt bireysel sendika hakkına yönelik müdahale olarak değerlendirilmeli, eylemde cebir veya tehdit ya da sendikaya yönelik hukuka aykırı bir davranış bulunmadığında fail hakkında TCK’nın 118. maddesinin uygulanmaması gerektiği kabul edilmelidir” demiştir. Katılanlardan ikisinin tehdit edildiklerine ilişkin beyanlarının tanık anlatımları ve diğer delillerle desteklenmediğini de belirtmiştir. Genel Kurul ayrıca “salt işverenler değil işçinin sendikal haklarını engelleme amacıyla hareket eden diğer işçiler de bu suçun faili olabilir” tespitini yapmış ve sendikalı olmayan işçilere göre ücret veya sosyal yardımda ayrım yapılacağı söylenerek tehdit edilmeyi birinci fıkra suçuna örnek göstermiştir. Direnme hükmü isabetli bulunarak beraat hükümleri onanmıştır. Ön sorunda üç üye, üç sanık yönünden ise dört ila altı üye karşı oy kullanmış; diğer iki sanık yönünden oybirliğiyle karar verilmiştir.

Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 03.07.2019 T., 2018/659 E., 2019/11681 K.
Sendikanın yetki başvurusundan sonra gelişen işten çıkarma, istem dışı ücretli izin ve toplu istifa olayları değerlendirilirken işe iade, sendikal tazminat ve yetki itirazı dosyaları getirtilip tüm deliller birlikte incelenmeden beraat kararı verilemez. İddianameye göre bir metal fabrikasının genel müdürü olan sanık, bir toplantıda söylediği sözlerle sendika üyesi işçilerin sendika tercihine baskı yapmış, onları dolaylı yoldan işten çıkarmakla tehdit etmiş; bir süre sonra bazı işçiler işten çıkarılmış, bir kısmı da sendikadan istifa etmiştir. Daire, sendikanın 06.09.2011 tarihinde iş yerinde 46 üyesi bulunduğunu belirterek yetki tespiti için Bakanlığa başvurduğunu tespit etmiştir. Bu tarihten sonra bazı işçilerin baskı gördüklerini anlattığını, 12.09.2011 tarihli toplantıya katılan işçilerin istem dışı ücretli izne gönderildiğini, buna tepki gösteren iki katılanın da izne çıkarıldığını, sendika üyesi işçilerin işten çıkarıldığını ve bir süre sonra 21 işçinin sendikadan istifa ettiğini aktarmıştır. İşe iade davalarında sendikal tazminata hükmedildiği ve şirketin yetki itirazının reddedilerek kesinleştiği de belirtilmiştir. Daire, madde gerekçesindeki “Bu bakımdan söz konusu suç, bir teşebbüs suçu niteliği taşımaktadır” açıklamasını da aktararak, ilgili tüm dosyaların getirtilip “katılan işçilerin istedikleri sendikaya üye olmaya yönelik iradelerinin sakatlanıp sakatlanmadığının tespit edilmesi ve aynı zamanda katılan sendikanın da faaliyetlerinin engellenip engellenmediği kapsamında değerlendirme yapılması gerektiği” sonucuna varmıştır. Beraat hükmü 03.07.2019 tarihinde tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 26.12.2023 T., 2021/18574 E., 2023/26354 K.
Sendika üyesi işçilere istifa etmezlerse işten çıkarılacaklarını söyleyen kooperatif müdürü hakkındaki mahkûmiyette delil takdiri yerinde bulunmuş; ancak hükmün açıklanmasının geri bırakılmamasına ilişkin gerekçe ve basit yargılama usulü yönünden hüküm bozulmuştur. Yerel mahkemenin kabulüne göre bir süt kooperatifinde müdür olan sanık, işçi olarak çalışan ve sendikaya üye olan katılanlara sendikadan çıkmaları için değişik günlerde baskı yapmış, istifa etmezlerse işten çıkarılacaklarını söylemiş, çalıştıkları bölümler sık sık değiştirilmiş ve aleyhlerine tutanaklar düzenlenmiştir. Katılanlar sendikadan istifa etmemiş, ancak baskılar nedeniyle üçü işten ayrılmak zorunda kalmış, biri de işten çıkarılmıştır. Mahkeme sanıklardan birini TCK 118/1 uyarınca adli para cezasına, diğerini zincirleme suç hükümleri de uygulanarak dört kez adli para cezasına mahkûm etmiştir. Daire, sanık savunması, katılan ve tanık anlatımları, Bakanlık yazıları, sendika üye kayıtları ve hukuk mahkemesi kararı karşısında mahkemenin takdir ve gerekçesinde hukuka aykırılık görmemiştir. Buna karşın kısa süreli hapis cezası adli para cezasına çevrildiği için hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının uygulanamayacağı yönündeki gerekçeyi kanuni bulmamış, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı karşısında basit yargılama usulü yönünden de yeniden değerlendirme yapılmasını istemiştir. Diğer sanığın hükümden sonra 18.03.2019 tarihinde vefat ettiğinin anlaşılması karşısında da “bu durumun Mahkemece araştırılarak 5237 sayılı Kanun’un 64 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca sanık hakkında açılan kamu davasının düşmesine karar verilip verilmeyeceğinin değerlendirilmesinde zorunluluk bulunduğu” belirtilmiştir. Hükümler 26.12.2023 tarihinde tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 24.05.2023 T., 2021/9509 E., 2023/18839 K.
Davaya katılmayan mağdur ve şikâyetçiler ile sendikanın beraat hükmünü temyiz yetkisi yoktur; katılanların temyizi üzerine ise sekiz yıllık olağan dava zamanaşımı dolduğundan dava düşürülmüştür. İddiaya göre bir ambalaj ve yalıtım şirketinin yetkilisi olan sanıklar, fabrikada çalışan ve sendikaya üye olan işçilerle görüşerek sendikadan istifa etmezlerse işten çıkarılacaklarını söylemiş ve bu baskıyla işçilerin sendika üyeliğinden istifa etmelerini sağlamıştır. Yerel mahkeme sanıkların beraatine karar vermiştir. Daire, mağdurlardan birinin tebligata rağmen duruşmalara gelmediğini ve davaya katılmadığını, şikâyetçilerin ilk celsede davaya katılmak istemediklerini açıkça bildirdiğini, sendikanın ise “Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 17.09.2019 tarihli ve 2019/285 Esas, 2019/554 Karar sayılı kararı uyarınca suçtan doğrudan doğruya zarar görmediği ve bu nedenle davaya katılma hakkının bulunmadığı” gerekçesiyle bunların temyiz istemlerini sıfat yokluğundan reddetmiştir. Katılanların temyizi yönünden ise zamanaşımını kesen son işlemlerin 19.01.2015 ve 10.03.2015 tarihli sorgular olduğunu ve bu tarihlerden itibaren sekiz yıllık olağan zamanaşımının dolduğunu belirlemiştir. Hükümler 24.05.2023 tarihinde tebliğnameye aykırı olarak oybirliğiyle bozulmuş ve kamu davaları zamanaşımı nedeniyle düşürülmüştür.