Kamu Denetçiliği Kurumuna Başvuru ve Dava Açma Süresine Etkisi
- Dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur.
- Süre geçtikten sonra yapılan başvurunun durdurucu etkisi yoktur.
- Başvurunun reddi hâlinde süre, gerekçeli ret kararının tebliğinden itibaren kaldığı yerden işler.
- Başvuru kabul edilirse ilgili merci otuz gün içinde işlem yapmazsa süre kaldığı yerden işler.
- Kurum altı ay içinde sonuçlandıramazsa da süre kaldığı yerden işlemeye başlar.
- Şikâyet önce ön incelemeye tabi tutulur.
- Ön inceleme şartlarından biri yoksa incelenemezlik kararı verilir.
- İncelenemezlik kararının tebliğiyle durmuş olan süre kaldığı yerden işler.
- İdari başvuru yolları tüketilmeden yapılan şikâyette gönderme kararı verilir.
- Gönderme hâlinde Kuruma şikâyet tarihi, ilgili idareye başvuru tarihi sayılır.
- Eksiklikler giderilerek süresi içinde yeniden şikâyet başvurusu yapılabilir.
- Eksikliği gideren ikinci başvuru, ilk başvurunun devamı sayılarak süreyi durdurur.
- Kurum kararlarının usul kuralları mahkemeye erişim hakkını engelleyecek biçimde katı yorumlanamaz.
- Özel dava süresi öngörülen işlemlerde bunun ilgiliye ayrıca bildirilmesi gerekir.
- Tavsiye kararının idarece uygulanmaması üzerine açılan dava süresinde sayılabilir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, idareyle yaşanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce başvurulabilen bir denetim yoludur. Uygulamada asıl sorun, bu başvurunun dava açma süresine etkisidir: başvuru süreyi durdurur mu, hangi anda yeniden işlemeye başlar, ikinci kez başvurmak mümkün müdür?
Bu yazıda şikâyet başvurusunun ne zaman süreyi durdurduğu, incelenemezlik ve gönderme kararlarının sonuçları, eksiklik giderilerek yapılan ikinci başvurunun etkisi, sürenin kaldığı yerden işlemeye başladığı hâller ve tavsiye kararının uygulanmaması durumunda dava süresi Danıştay kararlarıyla ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Durdurucu etki | Süre içinde yapılan başvuru süreyi durdurur | 6328 m.17/8 |
| Geç başvuru | Süre geçmişse durdurucu etki doğmaz | 6328 m.17/8 |
| Ret | Gerekçeli ret kararının tebliğiyle süre işler | 6328 m.21/1 |
| Kabul | İdare otuz gün içinde işlem yapmazsa süre işler | 6328 m.21/2 |
| Altı ay | Kurum sonuçlandıramazsa süre işler | 6328 m.21/3 |
| İncelenemezlik | Tebliğle süre kaldığı yerden işler | Yönetmelik m.20/1 |
| Gönderme | Şikâyet tarihi idareye başvuru tarihi sayılır | Yönetmelik m.20/2 |
| Yeniden başvuru | Eksiklik giderilerek süresi içinde yapılabilir | Yönetmelik m.20/4 |
| Üst makam başvurusu | Süre durur, geçmiş süre hesaba katılır | 2577 m.11 |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- İşlemin tebliğ ya da öğrenme tarihini ve uygulanacak dava süresini en başta belirleyin.
- İşlemin ivedi yargılama usulüne tabi olup olmadığını ve özel süre bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- İşlem metninde başvuru yolu ve süresinin gösterilip gösterilmediğini inceleyin.
- Kuruma başvurmadan önce gerekli idari başvuru yollarını tüketin.
- Şikâyet başvurunuzu mutlaka dava açma süresi içinde yapın ve tarihini belgeleyin.
- Başvuruya, aynı konuda derdest ya da karara bağlanmış bir dava bulunmadığını açıkça yazın.
- Gönderme kararı verilirse idarenin cevabını ya da altmış günlük sürenin dolmasını bekleyin.
- Gönderme sonrası altı ay içinde Kuruma yeniden şikâyet başvurusu yapabileceğinizi not edin.
- İncelenemezlik kararı gelirse gerekçesini okuyun ve eksikliği gidererek süresi içinde yeniden başvurun.
- Gerekçeli ret kararının tebliğ tarihinden itibaren kalan süreyi gün gün hesaplayın.
- Tavsiye kararı verilmişse idarenin otuz günlük süreyi nasıl kullandığını takip edin.
- Kurum altı ay içinde sonuçlandırmazsa beklemeden dava açmayı planlayın.
Danıştay 8. Daire, 25.02.2025 T., 2024/3155 E., 2025/1373 K.
Eksikliği gidermek için yapılan ikinci başvuru, ilk başvurunun devamı sayılır ve süreyi durdurur. Öğretim üyesi alım ilanının iptali istenen olayda, Kuruma yapılan ilk şikâyet, aynı konuda dava açıldığı gerekçesiyle incelenemez bulunmuş; başvurucu aynı gün, gerekçe gösterilen davanın bu ilana ilişkin olmadığını belirterek yeniden başvurmuştu. Daire önce kuralı özetlemiştir: “dava açma süresi içinde Kamu Denetçiliği Kurumuna yapılan başvurunun da işlemeye başlamış olan dava açma süresini durduracağı, Kurumun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde de durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı” belirtilmiştir. İkinci başvuru bakımından ise, Yönetmelik m.20/4’teki “İncelenemezlik kararı doğrultusunda, eksikliklerin giderilmesi şartıyla süresi içinde yeniden Kuruma şikâyet başvurusu yapılabilir” hükmü esas alınarak, bu başvurunun “ilk başvurunun devamı niteliğinde” olduğu ve dava açma süresini durdurduğu kabul edilmiştir. Daire, aksi yöndeki yorumun “davacıya mahkemeye erişim hakkını engelleyecek şekilde bir sorumluluk yüklenerek aşırı katı bir yoruma sebebiyet verdiği” sonucuna varmıştır. Sonuç: Bölge İdare Mahkemesi kararı 25/02/2025 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle BOZULMUŞTUR.
Danıştay 12. Daire, 22.06.2022 T., 2022/2625 E., 2022/4114 K.
Dava açma süresi geçtikten sonra yapılan başvuru süreyi durdurmaz. Görevine son verilen kişiye işlem 14/03/2018 tarihinde bizzat tebliğ edilmiş; bu tarihten itibaren altmış günlük süre içinde ne dava açılmış ne de idareye başvurulmuştu. İlgili, Kuruma ilk kez 20/05/2019 tarihinde başvurmuş; bu başvuru gönderme kararıyla, sonraki başvuru ise incelenemezlik kararıyla sonuçlanmıştı. İdare mahkemesi, “6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvurunun işlemeye başlamış olan dava açma süresini durduracağı, olayda ise dava açma süresi geçtikten sonra Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvuru yapıldığı” gerekçesiyle davayı süre aşımından reddetmiştir. Daire bu kararı usul ve hukuka uygun bulmuştur. Sonuç: istinaf başvurusunun reddi yolundaki karar 22/06/2022 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle ONANMIŞTIR.
Danıştay 10. Daire, 24.12.2015 T., 2014/5620 E., 2015/6232 K.
Resmî tebligat yapılmamışsa işlem, Kuruma başvuru tarihinde öğrenilmiş sayılır. Başvurunun reddine ilişkin işlem ilgiliye resmî tebligat yapılmaksızın elektronik posta yoluyla gönderilmiş; ilgili bu işleme karşı Kuruma şikâyette bulunmuş, Kurum idari yolların tüketilmediğini belirterek belgeleri idareye göndermiş, idarenin olumsuz cevabı üzerine Kuruma yeniden başvurulmuş ve bu başvurunun reddi üzerine dava açılmıştı. Daire önce Yönetmelik m.20/2’deki gönderme rejimini hatırlatmış; ardından öğrenme tarihini saptamıştır: “davacının iptalini istediği 30/12/2013 tarihli işlem davacıya tebliğ edilmiş olmasa da, işleme karşı Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurduğu 27/01/2014 tarihinde işlemin öğrenildiği kabul edilerek, bu tarihten itibaren başlayan dava açma süresi içerisinde davacının Kamu Denetçiliği Kurumuna yaptığı başvurunun, 6328 sayılı Kanunun 17/8 maddesi uyarınca dava açma süresini durdurduğu göz önünde bulundurulduğunda, bakılan davanın süresinde açıldığı” sonucuna varılmıştır. Sonuç: süre aşımından ret kararı 24/12/2015 tarihinde oy birliğiyle BOZULMUŞTUR.
Danıştay 12. Daire, 28.04.2022 T., 2022/2132 E., 2022/2507 K.
Özel süre bildirilmemişse altmış günlük süre uygulanır; tavsiye kararının uygulanmaması üzerine açılan dava süresindedir. Sınavı geçersiz sayılan adayın açtığı davada mahkeme, uyuşmazlığın ivedi yargılama usulüne tabi olduğunu ve dava süresinin on gün olduğunu saptamakla birlikte, “Anayasa’nın 40. maddesi gereğince, kanunlarda özel başvuru yolu ve dava açma süresi öngörülen hallerde bunun ilgililere açıkça ve ayrıca bildirilmesi gerektiği”, dava konusu kararda böyle bir ibare bulunmadığı için altmış günlük genel sürenin uygulanmasının zorunlu olduğu sonucuna varmıştır. Mahkeme ayrıca, süre içinde Kuruma yapılan başvurunun 6328 sayılı Kanun m.17/8 uyarınca süreyi durdurduğunu, başvurunun kabul edilerek tavsiye kararının idareye bildirildiğini ve “davalı idarenin tavsiyeyi uygulanabilir bulmaması üzerine açılan davanın süresinde olduğu” sonucuna ulaşmıştır. Daire, bu gerekçeyi usul ve hukuka uygun bulmuştur. Sonuç: iptal kararı 28/04/2022 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle ONANMIŞTIR.
İkinci halka öğrenme. Resmî tebligat yapılmamış işlemlerde öğrenme tarihi belirleyicidir ve Kuruma başvuru tarihi öğrenme tarihi olarak kabul edilebilmektedir.
Üçüncü halka üst makam. Kuruma başvurudan önce İdari Yargılama Usulü Kanunu m.11 uyarınca üst makama ya da işlemi yapan makama başvurmak da süreyi durdurur; iki yol birbirini dışlamaz. Genel çerçeve için iptal davasının şartları incelenmelidir.
Dördüncü halka gönderme. İdari başvuru yolları tüketilmeden yapılan şikâyette gönderme kararı verilir ve Kuruma şikâyet tarihi idareye başvuru tarihi sayılır; idarenin cevabından ya da altmış günün dolmasından itibaren altı ay içinde Kuruma yeniden başvurulabilir.
Beşinci halka incelenemezlik. Bu karar tebliğ edildiğinde durmuş olan süre kaldığı yerden işlemeye başlar; bu nedenle karar eline geçtiğinde kalan gün sayısı derhâl hesaplanmalıdır.
Altıncı halka ikinci başvuru. Eksiklik giderilerek süresi içinde yapılan yeni başvuru, ilk başvurunun devamı sayılır ve süreyi durdurur. Usul kuralları mahkemeye erişimi engelleyecek ölçüde katı yorumlanamaz.
Yedinci halka tavsiye. Başvuru kabul edilip tavsiye kararı verilirse idarenin otuz günü vardır; bu süre içinde işlem yapılmazsa süre kaldığı yerden işler ve dava yolu açılır.
Son halka özel usul. Bazı uyuşmazlıklar ivedi yargılama usulüne ve kısa süreye tabidir; ancak özel süre ilgiliye açıkça bildirilmemişse genel süre uygulanır. Bu usulün kapsamı için ivedi yargılama usulü ve geçici korunma bakımından yürütmenin durdurulması gözden geçirilmelidir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Süre dolduktan sonra Kuruma başvurmak | Süre canlanmaz, dava reddedilir | Başvuru dava süresi içinde yapılmalıdır |
| İdari başvuru yollarını tüketmemek | Gönderme kararı verilir, süreç uzar | Önce ilgili idareye başvurulmalıdır |
| İncelenemezlik kararını beklemeden dava açmamak | Kalan süre eriyebilir | Tebliğle süre kaldığı yerden işler |
| Aynı konuda derdest davayı bildirmemek | İncelenemezlik kararı verilir | Dava durumu başvuruda açıklanmalıdır |
| İkinci başvuruyu eksiklik gidermeden yapmak | Devam niteliği kabul edilmeyebilir | Eksiklik somut olarak giderilmelidir |
| Altı aylık sınırı gözden kaçırmak | Süre beklenmeden işlemeye başlar | Altıncı ay sonunda dava planlanmalıdır |
| Tavsiye kararını kesin sonuç saymak | Dava süresi kaçırılabilir | İdarenin otuz günlük tutumu izlenmelidir |
| Özel dava süresini araştırmamak | On günlük süre kaçırılabilir | İvedi yargılama kapsamı kontrol edilmelidir |
| Geçmiş süreyi hesaba katmamak | Kalan gün yanlış hesaplanır | Başvuruya kadar geçen süre eklenir |
Kamu Denetçiliği Kurumuna başvuru dava süresini durdurur mu?
6328 sayılı Kanun m.17/8, dava açma süresi içinde yapılan başvurunun işlemeye başlamış olan dava açma süresini durduracağını düzenler. Durdurucu etki yalnızca süre içinde yapılan başvurulara tanınmıştır.
Süre geçtikten sonra başvurursam ne olur?
Danıştay 12. Dairesi, işlem tebliğ edildikten sonra altmış günlük süre içinde dava açılmayan ve idareye başvurulmayan bir olayda, bir yıldan uzun süre sonra Kuruma yapılan başvurunun süreyi durdurmadığı gerekçesiyle davanın süre aşımından reddini onamıştır.
Başvurum reddedilirse süre ne zaman işlemeye başlar?
Kanun m.21/1’e göre başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde durmuş olan dava açma süresi, gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar.
Başvurum kabul edilirse dava açabilir miyim?
Kanun m.21/2’ye göre başvurunun yerinde görülerek kabul edilmesi hâlinde, ilgili merci Kurumun önerisi üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis etmez veya eylemde bulunmazsa durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlar. Danıştay 12. Dairesinin onadığı bir kararda, idarenin tavsiyeyi uygulanabilir bulmaması üzerine açılan dava süresinde kabul edilmiştir.
Kurum uzun süre karar vermezse ne olur?
Kanun m.21/3, Kurumun inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde de durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağını düzenler.
Ön inceleme neyi kapsar?
Yönetmelik m.19’a göre şikâyet başvurusu, inceleme ve araştırmaya geçilmeden önce ön incelemeye tabi tutulur. Bu aşamada başvurunun; Kurum tarafından daha önce sonuçlandırılan bir şikâyetle sebepleri, konusu ve taraflarının aynı olup olmadığı ile yargı organlarında görülmekte olan veya karara bağlanmış uyuşmazlıklara ilişkin olup olmadığı gibi yönlerden incelendiği belirtilmiştir.
İncelenemezlik kararı ne anlama gelir?
Yönetmelik m.20/1’e göre şikâyet başvurusunun ön inceleme şartlarından herhangi birini taşımaması hâlinde incelenemezlik kararı verilir. Bu karar şikâyetçiye tebliğ edilir ve tebliğ ile birlikte durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden tekrar işlemeye başlar.
İncelenemezlik kararından sonra yeniden başvurabilir miyim?
Evet. Yönetmelik m.20/4, incelenemezlik kararı doğrultusunda eksikliklerin giderilmesi şartıyla süresi içinde yeniden Kuruma şikâyet başvurusu yapılabileceğini düzenler.
İkinci başvuru da süreyi durdurur mu?
Danıştay 8. Dairesi, ilk başvuru hakkında verilen incelenemezlik kararının gerekçesindeki eksikliği gidermeye yönelik olarak aynı gün yapılan ikinci başvurunun, Yönetmelik m.20/4 kapsamında ilk başvurunun devamı niteliğinde olduğunu ve dava açma süresini durduracağını kabul etmiştir.
Gönderme kararı nedir?
Yönetmelik m.20/2’ye göre idari başvuru yolları tüketilmeden yapılan şikâyet başvurusu hakkında ilgili idareye gönderme kararı verilir. Bu kararda Kuruma şikâyet tarihi, ilgili idareye başvuru tarihi olarak kabul edilir.
Gönderme kararından sonra ne kadar sürem var?
Aynı fıkraya göre şikâyet başvurusunun Kurum tarafından ilgili idareye gönderilmesi üzerine; idare tarafından verilecek cevabın tebliği tarihinden, idare altmış gün içinde cevap vermezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren altı ay içinde Kuruma yeniden şikâyet başvurusu yapılabilir.
İşlem bana tebliğ edilmediyse süre nasıl hesaplanır?
Danıştay 10. Dairesi, resmî tebligat yapılmaksızın elektronik posta yoluyla gönderilen bir işlemde, işleme karşı Kuruma başvurulan tarihte işlemin öğrenildiğinin kabul edilmesi gerektiğini ve bu tarihten itibaren başlayan süre içinde yapılan başvurunun süreyi durdurduğunu belirtmiştir.
Üst makama başvuru ile Kuruma başvuru birbirini engeller mi?
Hayır. 2577 sayılı Kanun m.11 uyarınca idari dava açılmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan ya da işlemi yapan makamdan istenebilir ve bu başvuru da süreyi durdurur. Danıştay kararlarında her iki yolun süre üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilmektedir.
İvedi yargılama usulüne tabi işlemlerde durum nedir?
Bu işlemlerde dava süresi on gündür. Ancak Danıştay 12. Dairesinin onadığı kararda, Anayasa m.40 gereğince özel başvuru yolu ve dava açma süresi öngörülen hâllerde bunun ilgililere açıkça ve ayrıca bildirilmesi gerektiği; işlemde böyle bir ibare bulunmaması hâlinde altmış günlük genel sürenin uygulanmasının zorunlu olduğu kabul edilmiştir.
Usul kuralları ne ölçüde katı uygulanır?
Danıştay 8. Dairesi, mahkemeye erişim hakkının adil yargılanma hakkının temel unsurlarından olduğunu, mahkemeye ulaşmayı aşırı derecede zorlaştıran ya da imkânsız hâle getiren uygulamaların bu hakkı ihlal edebileceğini belirtmiş; süre değerlendirmesinde aşırı katı yorumdan kaçınılması gerektiğini vurgulamıştır.
- Anayasa m.40 — başvuru yolları ve sürelerinin bildirilmesi
- Anayasa m.36 — hak arama hürriyeti
- Anayasa m.74 — dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı
- 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu m.8 — başvuru usulü
- 6328 sayılı Kanun m.17 — şikâyet üzerine inceleme ve süreye etkisi
- 6328 sayılı Kanun m.21 — dava açma süresinin yeniden işlemesi
- Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.19 — ön inceleme
- Aynı Yönetmelik m.20 — incelenemezlik ve gönderme kararları
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 — dava açma süresi
- 2577 sayılı Kanun m.10 — idari makamların sükûtu
- 2577 sayılı Kanun m.11 — üst makamlara başvurma
- 2577 sayılı Kanun m.20/B — ivedi yargılama usulü
İlgili yazılarımız: iptal davasının şartları · ivedi yargılama usulü · yürütmenin durdurulması · tam yargı davası · idari işlemin geri alınması
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.