Eziyet Suçu (TCK 96): Sistematik Davranış Şartı, Eşe Eziyet, Kötü Muamele ve Yaralamadan Farkı
- TCK m.96/1’e göre bir kimsenin eziyet çekmesine yol açacak davranışları gerçekleştiren kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- Suç kadına karşı işlenirse cezanın alt sınırı iki yıl altı aydan az olamaz.
- Çocuğa, kendini savunamayacak kişiye, gebe kadına, üstsoy veya altsoya, babalık veya analığa, eşe ya da boşandığı eşe karşı işlenmesi hâlinde ceza üç yıldan sekiz yıla kadar hapistir.
- Kanun eziyet sayılan davranışları saymamıştır; ölçüt madde gerekçesinden gelir.
- Gerekçeye göre eziyet, insan onuruyla bağdaşmayan ve kişinin bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine, aşağılanmasına yol açan davranışlardır.
- Bu davranışlar kasten yaralama, hakaret, tehdit veya cinsel taciz niteliği taşıyabilir; ancak ani olarak değil, sistematik biçimde ve belli bir süreç içinde işlenmelidir.
- Yargıtay’a göre sistematik olmak, saldırıların genel bir tutumun parçası olması veya düzenli bir seyir izlemesidir.
- Eşini aynı evde yaşarken ve ayrı yaşadıkları dönemde sistematik biçimde darp ve tehdit eden sanığın eziyetten mahkûmiyeti onanmıştır.
- Vücutta eski ve yeni tarihli çok sayıda lezyon bulunduğunu gösteren Adli Tıp raporu, eziyetin ispatında belirleyici görülmüştür.
- Eşinin koluna 17 yara oluşturacak şekilde sigara basan sanığın eylemi eziyet kabul edilmiştir.
- Sistematik ve süreklilik göstermeyen, ancak merhamet ve şefkatle bağdaşmayan davranışlar eziyet değil kötü muameledir.
- Eziyet bütünlüğü içinde kalan yaralama eylemi için ayrıca kasten yaralamadan hüküm kurulmaz.
- Eziyet ile işkence maddi unsur bakımından benzerdir; işkencedeki algılama veya irade yeteneğini etkileme unsuru eziyette aranmaz.
- Suç şikâyete bağlı değildir; mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi davayı düşürmez.
- Olayların tarihleri, tanık beyanları ve adli raporlar, sistematiklik şartının ispatı için birlikte değerlendirilir.
Eziyet suçlaması çoğunlukla aile içinde, uzun süreli bir şiddet ilişkisinin ardından gündeme gelir. Mağdur yıllarca süren darp, tehdit ve aşağılamayı anlatır; sanık ise yalnızca tek bir tartışma yaşandığını savunur. Bu noktada davanın sonucu, davranışların belli bir süreç içinde tekrarlanıp tekrarlanmadığına bağlıdır.
Eziyetin cezası, aynı olayın kasten yaralama veya kötü muamele olarak nitelendirilmesi hâlinde verilecek cezadan çok daha ağırdır. Bu nedenle hem mağdur hem sanık açısından doğru nitelendirme hayati önemdedir. Aşağıda Yargıtay’ın bu ayrımı hangi ölçütlerle yaptığı kararlar üzerinden açıklanmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Temel hâl | TCK m.96/1 | İki yıldan beş yıla kadar hapis |
| Nitelikli hâl | TCK m.96/2 | Üç yıldan sekiz yıla kadar hapis |
| Kadına karşı | TCK m.96/1 ikinci cümle | Alt sınır iki yıl altı ay |
| Sistematiklik ölçütü | Y8CD 16.01.2024 | Genel tutumun parçası olan tekrarlı saldırılar |
| Ayrı yaşanan dönem | Y8CD 16.01.2024 | Ayrılık sonrası tehditler de süreç içinde değerlendirildi |
| Adli Tıp raporu | Y8CD 08.11.2018 | Eski ve yeni lezyonlar eziyeti destekledi |
| Yaralama ile ilişki | Y8CD 08.11.2018 | Bütünlük içindeki yaralama ayrıca cezalandırılmaz |
| Sigara basma | Y8CD 08.01.2014 | İnsan onuruyla bağdaşmayan eziyet |
| Sistematik olmayan davranış | Y8CD 14.12.2017 | Kötü muamele suçu |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Suçlamaya konu davranışları tarih sırasıyla yazın ve her olayı destekleyen delili yanına not edin.
- Önceki olaylara ait hastane kayıtları, darp raporları, fotoğraflar ve mesajları toplayın.
- Mağdurun Adli Tıp Kurumu veya hastanede kapsamlı muayenesini isteyin; eski ve yeni lezyonların ayrımı ispatta önemlidir.
- Ruhsal etkiler iddia ediliyorsa psikiyatrik değerlendirme raporu alınmasını talep edin.
- Olaylara bizzat tanık olan kişileri belirleyin; aynı evde yaşayan çocukların beyanları da değerlendirilebilir.
- Tanıkların bizzat gördükleri ile duyduklarını ayırt edin; yalnızca aktarılan beyanlar sistematikliği ispatlamaya yetmeyebilir.
- Davranışların genel bir tutumun parçası mı yoksa birbirinden bağımsız tartışmalar mı olduğunu somut olarak ortaya koyun.
- Aynı olaylar için ayrıca kasten yaralama, tehdit veya hakaret davası açılıp açılmadığını kontrol edin; eziyet bütünlüğündeki fiiller ayrıca cezalandırılamaz.
- Eylemin eziyet yerine kötü muamele veya kasten yaralama olarak nitelendirilmesi gerekip gerekmediğini tartışın.
- Mağdur eş, çocuk veya kadınsa nitelikli hâl ve alt sınır kurallarının suç tarihine göre doğru uygulandığını denetleyin.
- Aile içi olaylarda koruma tedbirlerinin ceza davasından bağımsız olarak talep edilebileceğini gözetin.
- Tebliğname görüşü ile Yargıtay kararının farklı olabileceğini unutmayın; temyiz dilekçesini dosyadaki delillere dayandırın.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 16.01.2024 T., 2021/9606 E., 2024/394 K.
Eziyet için davranışların sistematik olması gerekir; eşine aynı evde yaşarken ve fiilen ayrı yaşadıkları dönemde süregelen darp ve tehditler eziyet suçunu oluşturur. Katılan, resmi nikâhlı eşi olan sanığın kendisini darp ettiği için bir süre ayrı yaşadıklarını, eve döndükten sonra eylemlerin devam etmesi üzerine çocuklarıyla ayrı bir eve çıktığını, sanığın eve dönmesi için baskı yaparak kendisini ve çocukları öldürmekle tehdit ettiğini anlatmıştır. Ortak çocukların tanık beyanları katılanı doğrulamış, katılan vücudunda darp izi bulunmadığını belirtmiştir. Asliye ceza mahkemesi sanığı TCK 96/2-b uyarınca 3 yıl hapis cezasıyla cezalandırmış, Cumhuriyet savcısı beraat gerektiği görüşüyle temyiz etmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının tebliğnamesi de bozma yönünde olmuştur. Daire, eziyet ile işkencenin maddi unsur bakımından benzer olduğunu, ancak eziyette “algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesine” yol açacak hareketten söz edilmediğini belirtmiştir. Daireye göre “Sistematik olmaktan kastedilen, mağdura karşı yapılan birden fazla saldırının, genel bir tutum çerçevesinde gerçekleştirilen davranışların bir parçası olması ya da önceden kararlaştırılmış, organize ve düzenli bir seyir izlemesidir.” Somut olayda sanığın “eşine karşı gerek aynı evde yaşarken gerekse fiili olarak ayrı yaşadıkları dönem içerisinde sistematik şekilde tehdit ve yaralama şeklinde gerçekleştirdiği eylemlerinin eziyet suçunu oluşturduğu” kabul edilmiştir. Hüküm, tebliğnameye aykırı olarak 16.01.2024 tarihinde oybirliğiyle onanmıştır.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 08.11.2018 T., 2018/8519 E., 2018/12415 K.
Vücutta eski ve yeni tarihli çok sayıda lezyon bulunduğunu gösteren Adli Tıp raporu eziyetin kabulüne yeterli görülmüş; eziyet bütünlüğündeki yaralama için ayrıca hüküm kurulamayacağı belirtilmiştir. Karar oyçokluğuyla verilmiştir. Dokuz yıllık evli olan katılan, eşi sanığın kendisine sürekli şiddet uyguladığını, olay günü de tekme tokat ve bardakla vurduğunu anlatarak şikâyetçi olmuştur. Adli Tıp Kurumu İhtisas Kurulu raporunda mağdurun vücudunda eski ve yeni oluşmuş çok sayıda travmatik lezyon saptanmıştır. Sanık yalnızca olay günü vurduğunu savunmuş, dinlenen tanıklar şiddete bizzat şahit olmadıklarını söylemiştir. Mahkeme sanığı eziyetten mahkûm etmiş, aynı olaydaki yaralama eylemi için ayrıca hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar vermiştir. Daire çoğunluğu, tebliğnamedeki bozma düşüncesine katılmayarak raporla birlikte değerlendirildiğinde “sanığın eyleminin eziyet olarak kabulünde bir isabetsizlik görülmediğinden” söz etmiş, “kasten yaralama eyleminin bir bütün halinde eziyet suçu kapsamında kaldığı gözetilmeden ayrıca fiil bölünerek” kurulan yaralama hükmünün kanun yararına bozma yoluyla kaldırılabileceğini belirtmiştir. Karşı oy yazısında bir üye, tanıkların şiddeti görmediğini ve bazı lezyonların başka şekilde oluşmuş olabileceğini belirterek “Tüm fiillerde görüldüğü üzere suçun temel unsuru sürekliliktir.” demiş, sürekliliğin ispatlanamadığını ve eylemin kasten yaralama olduğunu savunmuştur. Hüküm 08.11.2018 tarihinde oyçokluğuyla onanmıştır.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 08.01.2014 T., 2013/17774 E., 2014/320 K.
Eşinin koluna 17 yara oluşturacak şekilde sigara basmak, bedensel ve ruhsal acıya yol açan ve insan onuruyla bağdaşmayan bir davranış olarak eziyet kabul edilmiştir. Asliye ceza mahkemesi, eşine yönelik eylemleri nedeniyle sanığı eziyet suçundan mahkûm etmiştir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tebliğnamesinde hükmün bozulması görüşünü bildirmiştir. Daire, “Sistematik olarak ve belli bir süreç içinde kasten yaralama, hakaret, tehdit ve cinsel taciz niteliği taşıyan, insan onuruyla bağdaşmayan, mağdurun bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine ve aşağılanmasına yol açan davranışların eziyet suçunu oluşturacağı” ilkesini hatırlatmıştır. Somut olayda “sanığın eşi olan katılanın kolunda 17 adet yara oluşturacak şekilde sigara basma eyleminin bedensel ve ruhsal yönden acı çekmesine yol açan ve insan onuruyla bağdaşmayan nitelikte olması sebebiyle eziyet olarak kabulünde bir isabetsizlik görülmediğinden” tebliğnamedeki bozma düşüncesine katılmamıştır. Sanık müdafiinin suçun sabit olmadığına yönelik temyiz itirazı reddedilmiştir. Hüküm 08.01.2014 tarihinde oybirliğiyle onanmıştır.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 14.12.2017 T., 2017/22962 E., 2017/14291 K.
Aynı evde yaşanan kişiye yönelik davranışlar merhamet ve şefkatle bağdaşmasa bile sistematik ve süreklilik göstermiyorsa eziyet değil kötü muamele suçu oluşur. Sanıklar, birlikte yaşadıkları mağduru itip kakmış ve soğuk sayılabilecek bir havada hortumla dışarıda yıkamıştır. Asliye ceza mahkemesi sanıkları eziyet suçundan mahkûm etmiş, hükmü sanıklar ile katılan kurum vekili temyiz etmiştir. Daire, madde gerekçesine göre eziyet oluşturan fiillerin ani olarak değil sistematik bir şekilde ve belli bir süreç içinde işlendiğini, eziyetin özelliğinin “işkence gibi, kişinin psikolojisi ve ruh sağlığı üzerindeki tahrip edici etkilerinin olması” olduğunu hatırlatmıştır. Mevcut delil durumu ve doktor raporuna göre sanıkların eylemlerinin sistematik ve süreklilik arz edecek biçimde olmadığını tespit etmiş, “sanıkların aynı evde birlikte yaşadıkları mağduru, merhamet, acıma ve şefkatle bağdaşmayacak şekilde itip kakmaları, soğuk sayılabilen havada hortumla dışarda yıkama eylemlerinin, sistematik olmaması nedeniyle kötü muamele suçunu oluşturduğu” gözetilmeden hüküm kurulmasını yasaya aykırı bulmuştur. Hüküm 14.12.2017 tarihinde oybirliğiyle bozulmuştur.
8. Ceza Dairesinin 2024 tarihli kararı sistematiklik kavramını en ayrıntılı açıklayan karardır. Daire, saldırıların genel bir tutumun parçası olmasını yeterli görmüş, eşlerin fiilen ayrı yaşamaya başlamasından sonraki tehditleri de aynı süreç içinde değerlendirmiştir. Kararda mağdurun vücudunda darp izi bulunmamasına rağmen ortak çocukların tanıklığıyla mahkûmiyetin onanması dikkat çekicidir. Tebliğname bozma görüşünde olduğu hâlde Daire bu görüşe katılmamıştır.
2018 tarihli karar ispat bakımından önemlidir. Adli Tıp raporundaki eski ve yeni lezyonlar, tanıkların şiddeti görmemesine rağmen sürekliliğin kanıtı olarak kabul edilmiştir. Ancak kararın oyçokluğuyla verildiği ve karşı oy yazısında sürekliliğin ispatlanamadığı görüşünün savunulduğu not edilmelidir. Aynı karar, eziyet bütünlüğü içindeki yaralamanın ayrıca cezalandırılamayacağını da göstermektedir. Münferit yaralama olaylarının cezası için kasten yaralama yazımıza bakılabilir.
2014 tarihli karar, davranışın ağırlığının eziyet değerlendirmesinde ne kadar belirleyici olduğunu göstermektedir. Kola 17 kez sigara basılması, niteliği gereği bedensel ve ruhsal acı veren ve insan onurunu zedeleyen bir süreç olarak görülmüştür.
2017 tarihli bozma kararı ise sınırın diğer tarafını çizmektedir. Merhamet ve şefkatle bağdaşmayan ancak sistematik olmayan davranışlar eziyet değil, cezası çok daha hafif olan kötü muamele suçunu oluşturur. Eşe yönelik şiddet olaylarının genel değerlendirmesi için evlilikte şiddetin cezası, süregelen korkutma ve takip davranışları için tehdit ve ısrarlı takip yazılarımız incelenebilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Yalnızca son olayı anlatmak | Eziyetin özü süreçtir, tek olay yeterli görülmeyebilir | Önceki olayları tarih ve delilleriyle dosyaya kazandırın |
| Eski darp raporlarını saklamamak | Sürekliliğin ispatı zayıflar | Hastane kayıtlarını ve fotoğrafları muhafaza edin |
| Darp izi yoksa suç oluşmaz sanmak | Tanık beyanları da süreci ispatlayabilir | Tanıkları ve diğer delilleri birlikte sunun |
| Adli Tıp raporunu tartışmamak | Lezyonların kaynağı ve tarihi belirleyicidir | Raporun içeriğini ve oluş şeklini sorgulayın |
| Her sert davranışı eziyet saymak | Sistematik olmayan davranış kötü muameledir | Süreklilik ve ağırlık ölçütünü uygulayın |
| Aynı fiil için ayrı yaralama cezasını kabullenmek | Eziyet bütünlüğündeki yaralama ayrıca cezalandırılmaz | Mükerrer hükmü kanun yoluna taşıyın |
| Suç tarihindeki metni kontrol etmemek | Kadına karşı alt sınır kuralı 2022’de eklendi | Suç tarihine göre uygulanacak hükmü belirleyin |
| Şikâyetten vazgeçmenin davayı bitireceğini düşünmek | Suç şikâyete bağlı değildir | Delil ve beyanları tutarlı biçimde sürdürün |
| Tebliğname görüşünü kesin sonuç sanmak | Daire tebliğnameye aykırı karar verebilir | Temyiz itirazlarını dosya delillerine dayandırın |
Eziyet suçu nedir?
TCK m.96’da düzenlenen, bir kimsenin eziyet çekmesine yol açacak davranışları gerçekleştirmekle işlenen suçtur. Madde gerekçesine göre insan onuruyla bağdaşmayan ve bedensel veya ruhsal acıya, aşağılanmaya yol açan davranışların sistematik biçimde işlenmesi gerekir.
Eziyet suçunun cezası nedir?
Temel hâlde iki yıldan beş yıla kadar hapistir; kadına karşı işlenirse alt sınır iki yıl altı aydır. Çocuğa, kendini savunamayacak kişiye, gebe kadına, üstsoy veya altsoya, babalık veya analığa, eşe ya da boşandığı eşe karşı işlenirse üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası verilir.
Hangi davranışlar eziyet sayılır?
Kanunda sayılmamıştır. Gerekçeye göre kasten yaralama, hakaret, tehdit veya cinsel taciz niteliğindeki davranışlar sistematik biçimde ve belli bir süreç içinde işlenirse eziyet oluşur. Yargıtay kola tekrar tekrar sigara basılmasını eziyet olarak kabul etmiştir.
Tek bir olay eziyet sayılır mı?
Yargıtay kararlarında eziyet için davranışların ani değil sistematik ve belli bir süreç içinde gerçekleşmesi aranmaktadır. Tek bir olay genellikle kasten yaralama, tehdit veya kötü muamele gibi başka suçlar yönünden değerlendirilir.
Sistematik ne demektir?
Yargıtay 8. Ceza Dairesine göre mağdura yönelik birden fazla saldırının genel bir tutum çerçevesindeki davranışların parçası olması ya da önceden kararlaştırılmış, düzenli bir seyir izlemesidir.
Eziyet ile kötü muamele arasındaki fark nedir?
Kötü muamele aynı konutta yaşanan kişiye karşı merhamet ve şefkatle bağdaşmayan davranışları kapsar ve iki aydan bir yıla kadar hapis cezası gerektirir. Davranışlar sistematik ve süreklilik gösteriyorsa daha ağır cezalı eziyet suçu oluşur.
Eziyet ile kasten yaralama arasındaki fark nedir?
Kasten yaralama tek bir fiille oluşabilir. Yaralama eylemleri sistematik bir sürecin parçasıysa eziyet suçu oluşur ve Yargıtay’a göre bu bütünlük içindeki yaralama için ayrıca hüküm kurulmaz.
Vücudumda darp izi yok, eziyet ispatlanabilir mi?
Yargıtay’ın onadığı bir kararda mağdurun vücudunda darp izi bulunmamasına rağmen ortak çocukların doğrulayıcı tanıklığıyla eziyet suçu kabul edilmiştir. İspat, delillerin bütünüyle değerlendirilmesine bağlıdır.
Ayrı yaşadığımız dönemdeki tehditler de değerlendirilir mi?
Evet. Yargıtay, sanığın eşine karşı aynı evde yaşarken ve fiilen ayrı yaşadıkları dönemde sistematik biçimde gerçekleştirdiği tehdit ve yaralama eylemlerini birlikte eziyet olarak değerlendirmiştir.
Boşandığım eşe karşı eziyet nitelikli hâl midir?
Yürürlükteki TCK m.96/2-b metninde boşanılan eş sayılmıştır. Ancak ibarelerin sonradan değiştiği dikkate alınarak suç tarihindeki metnin kontrol edilmesi gerekir.
Eziyet ile işkence arasındaki fark nedir?
Yargıtay’a göre iki suç maddi unsur bakımından benzerdir. İşkencedeki algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesine yol açma unsuru eziyette aranmaz; işkence ayrıca kamu görevlisi tarafından işlenen bir suçtur.
Şikâyetimden vazgeçersem dava düşer mi?
Hayır. TCK m.96’da şikâyet şartı bulunmamaktadır; suç resen soruşturulur ve şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez.
Tanıklar olayları görmediyse ne olur?
Tanıkların bizzat görmediği durumlarda adli raporlar ve diğer deliller önem kazanır. Yargıtay’ın oyçokluğuyla onadığı bir kararda eski ve yeni lezyonları gösteren Adli Tıp raporu belirleyici görülmüş, karşı oy ise sürekliliğin ispatlanmadığını savunmuştur.
Tebliğname bozma diyorsa hüküm bozulur mu?
Hayır. Tebliğname Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının görüşüdür; Daire bu görüşle bağlı değildir. İncelenen üç kararda Daire tebliğnamedeki bozma görüşüne katılmayarak hükmü onamıştır.
Hangi mahkemede yargılanırım?
Ceza sınırları dikkate alındığında eziyet davaları kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. Aynı olayda ağır ceza mahkemesinin görevine giren başka bir suç varsa dava birleştirme nedeniyle orada görülebilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.96 — Eziyet
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.94 — İşkence
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.232 — Kötü muamele
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.86 — Kasten yaralama
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.106 — Tehdit
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.123/A — Israrlı takip
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.43 — Zincirleme suç
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.61 — Cezanın belirlenmesi
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.226 — Hukuki nitelendirmenin değişmesi
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.309 — Kanun yararına bozma
- 6284 sayılı Kanun — Koruyucu ve önleyici tedbirler
- 7406 sayılı Kanun m.5 — TCK m.96/1’e eklenen kadına karşı alt sınır kuralı
İlgili yazılarımız: Kötü muamele suçu · Kasten yaralama · Evlilikte şiddetin cezası · Tehdit suçu · Israrlı takip
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.