Bilinmeyen İşçi Hakları Rehberi
Kısa cevap: İşçilerin sık bilmediği haklar arasında yıllık ücretli iznin vazgeçilemez olması (İş K. m.53), fazla çalışmanın yüzde elli zamlı ödenmesi ve işçinin onayının aranması (m.41), belirsiz süreli sözleşmelerde kıdeme göre iki ila sekiz haftalık bildirim süresi (m.17) ve kadın işçilerin toplam yirmi dört haftalık analık izni (m.74) bulunur. Aşağıdaki tabloda bu hakların kanundaki karşılığı verilmiştir.
Başlıca Haklar ve Kanuni Karşılıkları
| Hak | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yıllık ücretli izin | İşe başladığı günden itibaren (deneme süresi dâhil) en az bir yıl çalışan işçiye verilir; hizmet süresi bir ila beş yıl (beş yıl dâhil) ise en az 14 gün, beş yıldan fazla onbeş yıldan az ise en az 20 gün, onbeş yıl ve üzerinde en az 26 gün; yıllık izin hakkından vazgeçilemez. Yer altı işlerinde izin süreleri dörder gün artırılır. On sekiz ve daha küçük yaştaki ile elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek izin 20 günden az olamaz | İş K. m.53 |
| Fazla çalışma | Haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır; her saat için normal saat ücretinin yüzde elli zamlı ödenir (veya işçi isterse saat başına 1 saat 30 dakika serbest zaman). Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayı gerekir; yıllık toplam 270 saati aşamaz | İş K. m.41 |
| Hafta tatili | Yedi günlük zaman diliminde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme; çalışılmayan hafta tatili günü için ücret tam ödenir | İş K. m.46 |
| Bildirim süresi | Belirsiz süreli sözleşmede iş altı aydan az sürmüşse 2 hafta; altı aydan bir buçuk yıla kadar 4 hafta; bir buçuk yıldan üç yıla kadar 6 hafta; üç yıldan fazla ise 8 hafta. Bildirim şartına uymayan taraf bildirim süresine ait ücret tutarında tazminat öder | İş K. m.17 |
| Analık izni | Doğumdan önce sekiz, sonra on altı hafta toplam yirmi dört hafta çalıştırılmama esastır; çoğul gebelikte doğum öncesi süreye iki hafta eklenir. İsteğe bağlı olarak izin bitiminden sonra altı aya kadar ücretsiz izin; belirli sürelerle yarım çalışma ücretsiz izni | İş K. m.74 |
| Süt izni | Bir yaşından küçük çocuğu emzirmek için günde toplam bir buçuk saat; günlük çalışma süresinden sayılır | İş K. m.74 |
| Koruyucu aile izni | Bir veya daha fazla çocuğa koruyucu aile olan işçiye, çocuğun teslim tarihinden sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir (22.04.2026 tarihli 7578 sayılı Kanunla eklendi) | İş K. m.74 |
Bu haklara aykırı uygulamalarda işçi, işyeri kayıtlarını (puantaj, bordro, izin defteri) ve yazışmaları saklamalıdır. Ayrıntı için yıllık izin ücreti, fazla mesai ücretinin ödenmemesi, ihbar tazminatı, işçi alacak ve tazminat türleri ve işçi avukatı rehberi yazılarına bakınız.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu, m.17, 41, 46, 53 ve 74