Zorunlu Trafik Sigortası Neyi Ödemez? KTK m.92 Kapsam Dışı Hâller
- Kapsam dışı hâller 2918 sayılı KTK m.92‘de kanunla sayılmıştır.
- Manevi tazminat ve motorlu araçta taşınan eşyanın zararı teminat dışıdır.
- İşletenin kendi ileri süreceği talepler ile eş, usul-füru ve birlikte yaşadığı kardeşlerin mal zararları kapsam dışıdır.
- Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri teminat dışıdır (6704 s.K., 2016).
- 7327 sayılı Kanun (09.06.2021) ile destek şahsının kusuru, dolaylı zararlar ve bazı değer kaybı talepleri de kanuna eklendi.
- AYM 17.07.2020, E.2019/40, K.2020/40 kararıyla m.92’nin (i) bendi iptal edildi.
- Bu iptalin sonucu: Genel Şartlar tek başına kanunun kapsamını daraltamaz.
Kısa cevap: Zorunlu trafik sigortasının kapsam dışı hâlleri 2918 sayılı KTK m.92’de kanunla sayılmıştır: manevi tazminat ve motorlu araçta taşınan eşyanın zararı teminat dışıdır. İşletenin kendi ileri süreceği talepler ile eş, usul-füru ve birlikte yaşadığı kardeşlerin mal zararları da kapsam dışındadır.
Zorunlu trafik sigortası her zararı ödemez. Ne ödemeyeceği ise sigorta şirketinin poliçesinde değil, kanunda yazılıdır.
Bu ayrım, 2020’de verilen bir Anayasa Mahkemesi kararıyla belirginleşti.
KTK m.92 — kanunun listesi
| Bent | Kapsam dışı |
|---|---|
| a | İşletenin, eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere yöneltebileceği talepler |
| b | İşletenin eşi, usul-füruu, evlatlığı ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mal zararları |
| c | İşletenin sorumlu tutulmadığı şeye gelen zararlar |
| d | Motorlu araç yarışları ve yarış denemelerindeki kazalar |
| e | Motorlu araçta taşınan eşyanın uğrayacağı zararlar |
| f | Manevi tazminat talepleri |
| g | Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen talepler |
| h | Sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmayan talepler |
| j | Destek şahsının kusuruna denk gelen talepler |
| k | Gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması, kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar |
| l | Trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı |
| m | Terör eylemlerinde kullanılan araçlara ilişkin belirli talepler |
(g) ve (h) bentleri 14.04.2016 tarihli 6704 sayılı Kanun m.4 ile; (j), (k), (l) ve (m) bentleri ise 09.06.2021 tarihli 7327 sayılı Kanun m.19 ile eklenmiştir. Bu nedenle kaza ve poliçe tarihi belirleyicidir: eklemeden önceki dönemde yalnızca Genel Şartlarda yer alan bir sınırlama, kanunda karşılığı yoksa uygulanamaz.
AYM iptali ve sonucu
KTK m.92/(i) bendi — “Bu Kanun çerçevesinde hazırlanan zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartları ve ekleri ile tanımlanan teminat içeriği dışında kalan talepler” — Anayasa Mahkemesinin 17.07.2020 tarihli, E.2019/40, K.2020/40 sayılı kararıyla iptal edilmiştir (RG 09.10.2020).
Aynı kararla m.90‘daki “Genel Şartlar” ifadesi de iptal edilmiştir. Bunun pratik sonucu şudur: sigorta şirketinin sorumluluğu artık öncelikle KTK ve TBK‘nın haksız fiil hükümlerine göre belirlenir; Genel Şartların yalnızca bu kanunlara aykırı olmayan hükümleri uygulanabilir.
Sık karşılaşılan üç durum
Manevi tazminat
KTK m.92/f uyarınca manevi tazminat ZMSS kapsamı dışındadır. Manevi tazminat, işleten, sürücü ve varsa ihtiyari mali mesuliyet sigortacısına yöneltilir.
İşletenin kendi talebi
Zorunlu trafik sigortasının amacı, kaza sonucu üçüncü kişilere verilecek zararların güvence altına alınmasıdır. İşleten, kendi sorumluluğunu üstlenen sigortacı karşısında zarar gören üçüncü kişi konumunda değildir.
Değer kaybı
Değer kaybı kural olarak teminat kapsamındadır; ancak hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçlar için m.92/l uyarınca istenemez.
Ne yapmalı?
- Poliçe tarihini saptayın; hangi bentlerin yürürlükte olduğunu belirler.
- Ret gerekçesinin kanunda mı yoksa yalnızca Genel Şartlarda mı olduğunu kontrol edin.
- Manevi tazminatı sigortacıya değil, işleten ve sürücüye yöneltin.
- Araç içindeki eşya zararı için ZMSS’ye değil, sorumluya başvurun.
- İhtiyari mali mesuliyet poliçesi olup olmadığını araştırın.
- Kendi kusurunuza isabet eden kısmın düşüleceğini hesaba katın.
- Ret kararına karşı Sigorta Tahkim Komisyonu ya da dava yolunu değerlendirin.
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, E.2025/130, K.2025/844, 07.05.2025 AYM iptalinden sonra Genel Şartlar kural olarak belirleyici değildir. Daire, Anayasa Mahkemesinin 09.10.2020 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 17.07.2020 tarihli kararıyla KTK’nın zorunlu trafik sigortasına ilişkin 90 ve 92. maddelerindeki “Trafik Sigortası Genel Şartları” ifadelerinin iptal edildiğini saptadı ve sonucu şöyle ortaya koydu: sigorta şirketlerinin trafik kazalarından doğan tazminat sorumluluğuna öncelikle Karayolları Trafik Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanacak; “trafik sigortası kapsamındaki tazminatların belirlenmesinde artık ‘Genel Şartlar’ın kural olarak belirleyici olmayacağı, Genel Şartlar’ın sadece Karayolları Trafik Kanunu ve Borçlar Kanunu’na aykırı olmayan hükümlerinin uygulanabileceği, dolayısıyla bu karardan sonra sigorta şirketlerinin tazminat sorumluluğunu azaltan ‘Genel Şartlar’ın birçok hükmünün uygulanamaz hale geldiği” belirtildi. Kararda ayrıca iptalin gerekçesine değinilerek, sigortacının borcunun kapsamının idarenin her zaman değiştirebileceği düzenleyici işlemlere bırakılmasının, temel çerçeve ve ilkeler kanunda belirlenmeksizin idareye geniş takdir yetkisi tanıması sorunu vurgulandı.
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, E.2021/1658, K.2023/2020, 01.11.2023 Kanunda yer almayan teminat dışı hâl uygulanamaz. Daire, KTK m.92’de “Zorunlu mali sorumluluk sigortası dışında kalan hususlar” açıkça düzenlendiğine göre kanunun bu hükmünde yer almayan, Genel Şartlar A.6 maddesi altında sayılan teminat dışı hâllerin geçerli olmayacağını belirtti. Gerekçe, AYM’nin m.90’daki “Genel Şartlar” ifadesi ile m.92’nin “genel şartları ve ekleri ile tanımlanan teminat içeriği dışında kalan talepler” ifadesini içeren (i) bendini iptal etmiş olmasıdır: “artık Genel Şartların 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda sigortacının sorumluluğunu daraltan hükümlerinin uygulanması olanaklı olmadığından”, teminat dışı hâller belirlenirken poliçe tarihinde yürürlükteki KTK ile Genel Şartların kanuna aykırı olmayan ve kanun hükmünü daraltmayan hükümleri esas alınacaktır. Karar, 01.06.2015 yürürlüklü Genel Şartlar A.6/(d)‘deki destek şahsının kusuruna denk gelen destek tazminatı sınırlamasının, aynı yöndeki düzenleme 14.04.2016 tarihli 6704 sayılı Kanun ile KTK m.92’ye eklenene kadar kanunda karşılığı bulunmadığını ortaya koyar.
- Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E.2015/16058, K.2018/8335, 27.09.2018 İşleten, kendi sigortacısından tazminat isteyemez. Daire önce amacı hatırlattı: “zorunlu trafik sigortasının amacı, trafik kazaları sonucu 3. kişilere verilecek zararların güvence altına alınmasıdır.” KTK m.92 ve Genel Şartların ilgili maddesinde “işleten tarafından ileri sürülecek tazminat talepleri”nin teminat kapsamı dışında kalacağı hüküm altına alınmıştır. Buna göre işleten davacının, işleten olarak kendi sorumluluğunu üstlenen davalı zorunlu trafik sigortacısından tazminat talebinde bulunması mümkün değildir; zira sigortacı işletenin üçüncü kişilere verdiği zararları teminat altına alır ve davacı işleten, sigorta şirketi karşısında zarar gören üçüncü kişi konumunda bulunmamaktadır. Bu nedenle işletenin talep ettiği destekten yoksun kalma tazminatının reddine karar verilmesi gerektiği belirtilerek hüküm oybirliğiyle bozuldu.
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E.2011/5983, K.2013/7605, 18.04.2013 Destekten yoksun kalma hakkı salt miras yoluyla geçen bir hak değildir. Murisin tam kusurlu olarak yaptığı kazada ölümü üzerine eş ve çocuklar, aracın geçerli zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmadığından Güvence Hesabına başvurmuştu; yerel mahkeme, tam kusurlu murisin ölümü nedeniyle kusursuz işleten ve onun sorumluluğunu üstlenenin sorumlu tutulamayacağı gerekçesiyle davayı reddetmişti. Daire, KTK m.86‘da işletenin — ve dolayısıyla onun sorumluluğunu üstlenen zorunlu mali sorumluluk sigortacısının — mücbir sebep, zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusuru hâllerinde sorumluluktan kurtulma imkânını; m.92/a ve m.92/b‘de ise kapsam dışı talepleri düzenlediğini aktardı ve belirleyici tespiti yaptı: davacıların talep ettikleri hak “salt miras yoluyla geçen bir hak” değildir. Bu ayrım, destekten yoksun kalma tazminatının hak sahiplerinin kendi şahıslarında doğan bağımsız bir hak olduğu yolundaki yerleşik yaklaşımın temelidir.
Trafik sigortası manevi tazminat öder mi?
Hayır. KTK m.92/f uyarınca manevi tazminata ilişkin talepler zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır. Manevi tazminat, kazada kusurlu olan sürücü ve işletene karşı ileri sürülür. Ayrıca aracın ihtiyari mali mesuliyet (İMM) sigortası varsa, poliçe kapsamına göre manevi tazminatın bu poliçeden karşılanması gündeme gelebilir; bu nedenle poliçe metninin incelenmesi gerekir.
Araçtaki eşyam zarar görürse ödenir mi?
Zorunlu trafik sigortasından ödenmez. KTK m.92/e, motorlu araçta taşınan eşyanın uğrayacağı zararları açıkça kapsam dışında bırakmıştır. Bu zarar için kusurlu sürücü ve işletene karşı genel hükümlere göre tazminat talebinde bulunulabilir; ayrıca nakliyat sigortası ya da kasko poliçesinin ilgili teminatları varsa oradan karşılanması mümkündür.
Kendi aracımın sigortasından tazminat alabilir miyim?
İşleten sıfatıyla hayır. Yargıtay, zorunlu trafik sigortasının amacının üçüncü kişilere verilecek zararların güvence altına alınması olduğunu, işletenin kendi sorumluluğunu üstlenen sigortacı karşısında zarar gören üçüncü kişi konumunda bulunmadığını belirterek işletenin talebinin reddi gerektiğine hükmetmiştir. Kendi araç hasarınız için kasko poliçesi devreye girer.
Sigorta şirketi “Genel Şartlarda yok” diyerek reddedebilir mi?
Tek başına yeterli değildir. Anayasa Mahkemesinin 17.07.2020 tarihli kararıyla KTK m.90’daki “Genel Şartlar” ifadesi ve m.92’nin (i) bendi iptal edilmiştir. Bu karardan sonra sorumluluk öncelikle KTK ve TBK’nın haksız fiil hükümlerine göre belirlenir; Genel Şartların yalnızca bu kanunlara aykırı olmayan hükümleri uygulanabilir. Kanunda karşılığı bulunmayan bir teminat dışı hâl uygulanamaz.
Kendi kusurum tazminatı etkiler mi?
Evet. KTK m.92/g uyarınca hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri teminat dışındadır; bu hüküm 14.04.2016 tarihli 6704 sayılı Kanun ile eklenmiştir. Destekten yoksun kalma taleplerinde ise 09.06.2021 tarihli 7327 sayılı Kanun ile eklenen (j) bendi, destek şahsının kusuruna denk gelen tazminat taleplerini kapsam dışında bırakmıştır. Bu nedenle kusur oranlarının doğru saptanması sonucu doğrudan etkiler.
Değer kaybı her zaman istenebilir mi?
Kural olarak istenebilir; ancak bir istisnası vardır. 09.06.2021 tarihli 7327 sayılı Kanun ile eklenen KTK m.92/l uyarınca, hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır. Aracın işlem durumu bu nedenle başvuru öncesinde tescil kayıtlarından kontrol edilmelidir.
Gelir kaybı ve iş durması zararı ödenir mi?
Zorunlu trafik sigortasından ödenmez. 7327 sayılı Kanunla eklenen KTK m.92/k, gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararları teminat dışında bırakmıştır. Bu tür zararlar için kusurlu sürücü ve işletene karşı genel hükümlere dayalı tazminat davası açılabilir; ticari araçlarda ise poliçede özel bir teminat bulunup bulunmadığı incelenmelidir.
Kaza tarihi neden bu kadar önemli?
Çünkü KTK m.92’deki liste zaman içinde genişlemiştir: (g) ve (h) bentleri 2016’da, (j), (k), (l) ve (m) bentleri 2021’de eklenmiştir; (i) bendi ise 2020’de iptal edilmiştir. Ayrıca Genel Şartlar da kendi yürürlük tarihinden sonra akdedilen sözleşmelere uygulanır. Bu nedenle uyuşmazlıkta hangi sınırlamanın geçerli olduğu, poliçenin düzenlenme ve kazanın gerçekleşme tarihine göre belirlenir.
- 2918 sayılı KTK m.92 — Kapsam dışı hususlar
- 2918 sayılı KTK m.85-86 — İşletenin sorumluluğu ve kurtulma hâlleri
- 2918 sayılı KTK m.90-91 — Sorumluluğun kapsamı ve ZMSS
- 6704 sayılı Kanun m.4 (14.04.2016) — (g) ve (h) bentleri
- 7327 sayılı Kanun m.19 (09.06.2021) — (j), (k), (l), (m) bentleri
- AYM 17.07.2020, E.2019/40, K.2020/40 — (i) bendinin iptali
- 5510 sayılı Kanun m.21 — SGK’nın rücu hakkı
Bağlantılı başlıklar için sigortacının rücu hakkı, destekten yoksun kalma tazminatı ve sigorta tahkim komisyonuna başvuru yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.