Tek Celsede Boşanma Sebepleri

Kısa cevap: Kanunda “tek celse” diye bir kural yoktur; anlaşmalı boşanma davası, TMK m.166/3’teki şartlar eksiksiz gerçekleştiğinde genellikle tek duruşmada sonuçlanır. Şartlar: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulması. Çekişmeli boşanma davası ise delil toplanmasını gerektirdiği için tek duruşmada bitmesi beklenmez.
TMK m.166/3’e göre anlaşmalı boşanmanın şartları
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Evliliğin en az bir yıl sürmesi | Bir yıllık süre dava tarihinde dolmuş olmalıdır; dava açıldıktan sonra dolması yeterli değildir (Yargıtay 2. HD 2018/553). |
| Birlikte başvuru veya davanın kabulü | Eşler birlikte başvurabilir ya da bir eş diğerinin davasını kabul edebilir; cevap dilekçesindeki “kabul” beyanı tek başına yeterli sayılmaz (2. HD 2014/13246). |
| Hâkimin bizzat dinlemesi | Hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir; vekilin beyanı veya talimatla dinleme yeterli değildir. |
| Protokol | Boşanmanın mali sonuçları (nafaka, tazminat, mal paylaşımı) ve çocukların durumu (velayet, kişisel ilişki) hakkında taraflarca kabul edilecek düzenleme hâkimce uygun bulunmalıdır; hâkim tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek değişiklik yapabilir, taraflar da kabul ederse boşanmaya hükmolunur. |
Anlaşmalı boşanmada ikrarın hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz (TMK m.166/3). Anlaşmalı boşanmanın ayrıntıları için anlaşmalı boşanma davası nasıl açılır, ne kadar sürer yazımıza bakınız; resmî ortalama süre ve aşamalar için boşanma davası süresi yazımıza bakabilirsiniz.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2016/16989, K.2018/553, 15.01.2018 Bir yıllık evlilik koşulu dava tarihinde dolmuş olmalı. Daire, bu koşulun dava şartı olmadığını, yasal karinenin temel unsuru olduğunu belirtir: “Bu nedenle bir yıllık sürenin davanın açıldığı tarihte mevcut olması gereklidir. Dava açıldıktan sonra bir yıllık sürenin gerçekleşmesi de, açıklanan yasal karinenin oluşması için yeterli değildir.” Evlenme 22.05.2015, dava 01.09.2015 olduğundan anlaşmalı boşanma kararı bozulmuş, davacıya çekişmeli şekliyle devam edip etmeyeceği sorulması istenmiştir.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2014/2059, K.2014/13246, 12.06.2014 Cevap dilekçesindeki “kabul” yetmez. Davalı hâkim tarafından bizzat dinlenmemişti. Daire: “Cevap dilekçesinde yer alan “davayı kabul” açıklaması, anlaşmalı boşanmaya esas alınamaz.” Taraflar gelirse bizzat dinlenmeli; aksi hâlde deliller toplanıp TMK m.166/1-2 çerçevesinde karar verilmelidir.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2014/6016, K.2014/17829, 18.09.2014 Vekilin beyanı asilin yerini tutmaz. Daire, anlaşmalı boşanma için hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve iradelerinin serbestçe açıklandığı kanaatine ulaşması gerektiğini belirtir: “Taraflar yerine vekillerinin beyanda bulunması yeterli değildir.” (Bu kararda hüküm yalnızca vekâlet ücreti yönünden temyiz edildiği için bozma sebebi yapılmamış, yanılgıya işaret edilmekle yetinilmiştir.)
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2012/7307, K.2012/24871, 17.10.2012 Talimatla dinleme yetmez. Davalı asil mahkeme hâkimi tarafından bizzat dinlenmeksizin talimat yoluyla ifadesine başvurularak anlaşmalı boşanma hükmü kurulması Daire tarafından usul ve yasaya aykırı bulunmuştur.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2018/6441, K.2019/34, 14.01.2019 Karar kesinleşene kadar irade değişebilir. Daire: “Anlaşmalı boşanma yönünde oluşan karar kesinleşinceye kadar eşlerin … irade beyanından dönmesini engelleyici yasal bir hüküm bulunmamaktadır.” Bu hâlde davanın “çekişmeli boşanma (TMKm.166/1-2)” olarak görülmesi gerekir; taraflara süre verilip dilekçeler alınır, ön inceleme yapılır ve tahkikata geçilir.
Çekişmeli boşanma tek celsede biter mi?
Genel kural olarak hayır. Çekişmeli davada boşanma sebebinin ve kusurun delillerle ispatı gerekir; dilekçeler karşılıklı verilir, ön inceleme yapılır ve tahkikat yürütülür (HMK m.127, 136, 137). Eşler dava sırasında tüm konularda anlaşırsa, yukarıdaki şartlar gerçekleştiği takdirde dava anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir. Aksine, anlaşmalı olarak başlayan dosyada taraflardan biri kararın kesinleşmesine kadar irade beyanından dönerse dava çekişmeli olarak görülür (Yargıtay 2. HD 2019/34).
Boşanma sebepleri
| Sebep | Dayanak ve özet |
|---|---|
| Zina | TMK m.161: öğrenmeden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminden başlayarak beş yıl içinde dava açılmalıdır; affeden tarafın dava hakkı yoktur. |
| Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış | TMK m.162: öğrenmeden başlayarak altı ay ve her hâlde sebebin doğumundan başlayarak beş yıl içinde dava açılmalıdır. |
| Suç işleme ve haysiyetsiz hayat | TMK m.163: küçük düşürücü suç veya haysiyetsiz hayat nedeniyle birlikte yaşamak beklenemiyorsa her zaman dava açılabilir. |
| Terk | TMK m.164: terk en az altı ay sürmüş ve ihtar sonuçsuz kalmış olmalıdır; ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz. |
| Akıl hastalığı | TMK m.165: hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmelidir. |
| Evlilik birliğinin sarsılması | TMK m.166/1: ortak hayatı sürdürmeleri beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri dava açabilir; davacının kusuru daha ağırsa davalının itiraz hakkı vardır. Boşanma sebebiyle açılan davanın reddi ve kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesi hâlinde ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır (TMK m.166/4, 7532 sayılı Kanunla değişik). |
Sık sorulan sorular
Tek celsede boşanmak için hangi dava açılır?
Anlaşmalı boşanma davası (TMK m.166/3). Eşler birlikte başvurabilir veya bir eş diğerinin davasını kabul edebilir.
Evlilik bir yıldan kısaysa anlaşmalı boşanılır mı?
Hayır; TMK m.166/3 evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasını arar ve Yargıtay bu sürenin dava tarihinde dolmuş olmasını ister. Bu durumda çekişmeli boşanma davası açılır.
Duruşmaya avukat gitse yeter mi?
Hayır. Hâkim tarafları bizzat dinlemek zorundadır; vekilin beyanı veya talimatla dinleme yeterli değildir (Yargıtay 2. HD 2014/17829, 2012/24871).
Aynı gün boşanma olur mu?
Dava dilekçesi verilip tebligat ve duruşma günü belirlendiğinden, davanın açıldığı gün karar çıkması beklenmez; duruşma tarihi mahkemenin iş yüküne göre belirlenir.
Karar çıktıktan sonra vazgeçilebilir mi?
Anlaşmalı boşanma yönünde oluşan karar kesinleşinceye kadar eşlerin irade beyanından dönmesini engelleyen yasal bir hüküm yoktur; bu durumda dava çekişmeli olarak görülür.
Kaynak ve kontrol: TMK m.161-166; HMK m.127, 136, 137; Yargıtay 2. HD 2016/16989 E. 2018/553 K., 2014/2059 E. 2014/13246 K., 2014/6016 E. 2014/17829 K., 2012/7307 E. 2012/24871 K., 2018/6441 E. 2019/34 K. Madde ve karar metinleri 19.10.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.