Kıymetli Damgada Sahtecilik Suçu (TCK 199): Sahte Vekâlet Pulu, Posta Pulu, Bandrol ve Hologram Üzerine Yargıtay Kararları
- TCK m.199’a göre kıymetli damgayı sahte olarak üreten, ülkeye sokan, nakleden, muhafaza eden veya tedavüle koyan kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası alır.
- Sahte kıymetli damgayı bilerek kabul eden kişi üç aydan bir yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır.
- Sahteliğini bilmeden kabul ettiği kıymetli damgayı sonradan bilerek tedavüle koyan kişi bir aydan altı aya kadar hapis cezası alır.
- Damgalı kâğıtlar, damga ve posta pulları ile belirli bir vergi veya harcın ödendiğini belgelemek için kullanılan pullar kıymetli damga sayılır.
- Madde gerekçesine göre kıymetli damgalar nominal değerle alınıp satıldıkları ve ödeme vasıtası olarak tedavül ettikleri için paraya yaklaştırılmıştır.
- Çalıştığı avukatın vekâletnamelerine sahte vekâlet pulu yapıştıran kâtibin eylemi resmî belgede sahtecilik değil, kıymetli damgada sahteciliktir.
- Vekâlet pulunu bastırma yetkisi ve gelirleri kendisine ait kuruluş bu davaya katılabilir.
- Tebligat için verilen posta pullarını renkli fotokopiyle çoğaltan adliye çalışanı hakkında TCK 199’dan verilen mahkûmiyet onanmıştır.
- Bandrol ve hologramların kıymetli damga niteliği taşıyıp taşımadığı bilirkişi incelemesiyle belirlenmelidir.
- Kıymetli damga üretiminde kullanılan araçların niteliği için Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünden rapor alınması istenmiştir.
- Boş sahte ruhsatlar hukuki sonuç doğurmaya elverişli belge sayılmamış, ele geçen sahte pullar yönünden TCK 199’un tartışılması istenmiştir.
- Tütün mamulleri ve alkollü içkilerde kamu kurumlarınca uygulanan bandrol ve hologramların taklidi bugün 5607 sayılı Kanunda ayrıca cezalandırılmaktadır.
- Sahte kıymetli damgayı tedavüle koymadan ve resmî makamlar haber almadan önce suç ortaklarını ve sahte damgaların yerini bildiren kişi hakkında koşulları varsa ceza verilmez.
- Temel hâlde olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır.
- Suç şikâyete bağlı değildir.
Vekâletnameye yapıştırılan pul, tebligat zarfındaki posta pulu ya da bir sigara paketindeki bandrol, günlük hayatta çoğu zaman fark edilmeyen küçük işaretlerdir. Ancak bunlar devletin veya kanunla yetkilendirilmiş kuruluşların tahsil ettiği bir bedelin ödendiğini gösterir ve nominal değerleriyle tedavül eder. Bu nedenle Türk Ceza Kanunu, kıymetli damgada sahteciliği resmî belgede sahtecilikten ayrı ve parada sahteciliğe yakın bir suç olarak düzenlemiştir.
Uygulamada en sık sorun, eylemin hangi suç tipine girdiğinin belirlenmesinde çıkmaktadır. Yargıtay, sahte pulları resmî belgede sahtecilik saymayan, bandrol ve hologramların niteliğini bilirkişiye inceletmeyi zorunlu gören ve boş sahte belgeleri belge kabul etmeyen kararlarıyla bu ayrıma yön vermektedir. Aşağıda suçun unsurları ve bu kararlar ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Temel hal | TCK m.199/1 | Bir yıl–beş yıl hapis ve adli para |
| Sahte damgayı bilerek kabul | TCK m.199/2 | Üç ay–bir yıl hapis ve adli para |
| Bilmeden alınanı bilerek tedavüle koyma | TCK m.199/3 | Bir ay–altı ay hapis |
| Vekâletnamelere sahte vekâlet pulu | Y21CD 07.03.2017 | Resmî belgede sahtecilik değil, TCK 199; bozma |
| Posta pullarının renkli fotokopiyle çoğaltılması | Y11CD 25.01.2023 | TCK 199 mahkûmiyeti düzeltilerek onandı |
| Sahte bandrol ve hologram | Y8CD 18.01.2021 | Kıymetli damga vasfı bilirkişiyle araştırılmalı |
| Boş sahte ruhsat ve sahte emisyon pulu | Y11CD 05.02.2013 | Boş belge suç konusu değil, pullar için TCK 199 tartışılmalı |
| Tütün ve alkol bandrolünün taklidi | 5607 m.3/16 | Üç yıl–altı yıl hapis ve adli para |
| Üretim araçlarını bulundurma | TCK m.200 | Bir yıl–dört yıl hapis ve adli para |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Ele geçen pul, damga, bandrol veya hologramın türünü ve hangi kurum tarafından basıldığını belirleyin.
- İşaretin TCK 199/4’te sayılan kıymetli damgalardan olup olmadığını değerlendirin.
- Tütün veya alkol ürünü söz konusuysa 5607 sayılı Kanundaki özel düzenlemeyi ayrıca inceleyin.
- Sahteliğin ve aldatma kabiliyetinin uzman bilirkişi raporuyla tespit edilmesini isteyin.
- Bandrol ve hologramlar için kıymetli damga niteliğine ilişkin bilirkişi görüşü alınmasını talep edin.
- Üretim araçları ele geçirildiyse yetkili kurumdan teknik rapor alınıp alınmadığını kontrol edin.
- Eylemin resmî belgede sahtecilik olarak nitelendirilmesi hâlinde ek savunma hakkını kullanın.
- Sahte damganın bilerek mi, bilmeden mi kabul edildiğini gösteren delilleri ortaya koyun.
- Etkin pişmanlık koşulları varsa resmî makamlar haber almadan önce bilgi vermeyi değerlendirin.
- Pul gelirinin sahibi kuruluş olarak davaya katılma talebinizi süresinde bildirin.
- Aynı eylemin dolandırıcılık gibi başka bir suçu da oluşturup oluşturmadığını inceleyin.
- Uzun süren yargılamalarda olağan ve olağanüstü dava zamanaşımı sürelerini takip edin.
Yargıtay 21. Ceza Dairesi, 07.03.2017 T., 2015/9234 E., 2017/1160 K.
Yanında kâtip olarak çalıştığı avukata ait vekâletnamelere sahte vekâlet pulu yapıştıran kişinin eylemi resmî belgede sahtecilik değil, kıymetli damgada sahtecilik suçudur. Mahkeme, çalıştığı avukata ait vekâletnamelere sahte vekâlet pulu yapıştıran sanığı zincirleme şekilde resmî belgede sahtecilik suçundan mahkûm etmiştir. Daire önce katılma meselesini ele almış; Avukatlık Kanununun 27. maddesi uyarınca vekâletnamelere yapıştırılan pulu bastırma yetkisi ve pul gelirleri kendisine ait olan kuruluşun suçtan doğrudan zarar gördüğünü, bu nedenle davaya katılma ve hükmü temyiz etme hakkı bulunduğunu belirterek tebliğnamedeki red düşüncesine katılmamıştır. Esas yönünden ise sanığın “yanında katip olarak çalıştığı avukata ait vekaletnamelere sahte vekalet pulu yapıştırmaktan ibaret eyleminin, TCK’nun 199. maddesinde öngörülen kıymetli damgada sahtecilik suçunu oluşturduğu gözetilmeden” suç vasfında yanılgıya düşüldüğünü açıklamıştır. Kabule göre de 2 yıl 6 ay hapis cezasından altıda bir indirim yapıldığında 2 yıl 1 ay hapis cezası belirlenmesi gerekirken sonuç cezanın eksik hesaplandığını, ayrıca Anayasa Mahkemesinin TCK 53’e ilişkin iptal kararının gözetilmesi gerektiğini belirtmiştir. Hüküm 07.03.2017 tarihinde sanık müdafii ve katılan vekilinin temyizi üzerine oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 25.01.2023 T., 2021/17374 E., 2023/330 K.
Tebligat işlemlerinde kullanılmak üzere kendisine verilen posta pullarını renkli fotokopiyle çoğaltarak kullanan adliye çalışanı hakkında TCK 199’dan kurulan mahkûmiyet hükmü yerinde görülmüştür. Sanık, bir adliyede 4/C statüsünde hizmetli ve geçici görevli olarak çalışırken yazılı bir görevlendirme olmaksızın mübaşirlik ve posta işlerinde yardımcı olmak üzere sözlü olarak görevlendirilmiştir. Tebligat işlemleri için kendisine verilen posta pullarını renkli fotokopiyle çoğaltarak bir kısım tebligatlarda kullanmış, elindeki gerçek pulları ise başka dosyalarda kullanıp o dosyalar için çıkışı yapılan parayı uhdesinde tutmuş ve suçunu ikrar etmiştir. Adli Tıp Kurumu raporunda pulların bilgisayar ve ekipmanıyla tümden sahte üretildiği, PTT’nin raporunda ise sahteciliğin ilk bakışta anlaşılamayacağı belirtilmiştir. Mahkeme sanığı TCK 199’un dördüncü fıkrası yollamasıyla birinci fıkrası ve zincirleme suç hükümleri uyarınca 2 yıl 6 ay hapis ve 3.000 TL adli para cezasıyla cezalandırmıştır. Daire, kıymetli damgada sahtecilik hükmü yönünden “eyleme uyan suç vasfı ile yaptırımların doğru biçimde belirlendiği” sonucuna varmış, yalnızca katılan lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesini düzeltmiştir. Aynı dosyada gerçek pullarla ilgili parayı uhdesinde tutma eylemi yönünden kurulan hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma hükmünü ise eylemin kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık suçunu oluşturduğu gerekçesiyle bozmuştur. Kıymetli damgada sahtecilik hükmü 25.01.2023 tarihinde katılan vekilinin temyizi üzerine oybirliğiyle düzeltilerek onanmıştır.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 18.01.2021 T., 2019/1929 E., 2021/491 K.
Suça konu bandrol ve hologramların kıymetli damganın para benzeri vasıflarını taşıyıp taşımadığı, üretim araçlarının niteliği ise yetkili kurumdan alınacak raporla belirlenmeden mahkûmiyet kurulamaz. Birden fazla sanık hakkında kıymetli damgada sahtecilik ve kıymetli damgaları yapmaya yarayan araçları bulundurma suçlarından mahkûmiyet kararları verilmiştir. Daire, hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen sanık yönünden bu kararın temyize değil itiraza tabi olduğunu, hükümden sonra öldüğü anlaşılan sanık yönünden de davanın düşmesinin değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Diğer sanıklar yönünden ise ele geçen alet ve malzemelerin TCK 200 kapsamında olup olmadığı konusunda Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünden rapor alınması gerekirken kriminal polis laboratuvarının ekspertiz raporuyla yetinildiğini tespit etmiştir. TCK 199’un gerekçesine göre kıymetli damgaların bir vasıtalı verginin veya harcın ödendiğini belgelemekle birlikte nominal değerle alınıp satıldıklarını ve ödeme vasıtası olarak tedavül ettiklerini hatırlatarak “suça konu bandrol ve hologramların bu vasıflara sahip olup olmadığının bilirkişi görüşüne başvurularak araştırılması” gerektiğini açıklamıştır. Dosyada bozma sonrası verilen hüküm yeniden bozulmuş, üçüncü kez verilen mahkûmiyet ise 8. Ceza Dairesinin 30.05.2023 tarihli kararıyla olağanüstü zamanaşımının dolması nedeniyle düşme kararına dönüştürülmüştür. Hükümler 18.01.2021 tarihinde oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 05.02.2013 T., 2010/16002 E., 2013/1643 K.
Bilgi haneleri boş sahte ruhsat ve belgeler mevcut hâlleriyle hukuki sonuç doğurmaya elverişli olmadığından resmî belgede sahteciliğin konusu değildir; ele geçen sahte egzoz emisyon pulları ve hologramlar yönünden ise TCK 199’un tartışılması gerekir. Mahkeme sanığı resmî belgede sahtecilik suçundan zincirleme şekilde 3 yıl hapis cezasıyla cezalandırmıştır. Kriminal polis laboratuvarının 17.02.2006 tarihli ekspertiz raporunda bilgi haneleri tamamen boş 47 adet egzoz emisyon ruhsatı, bir kısmı kaşeli ve hologramlı ruhsatlar, bakanlığa ait görünen 33 adet egzoz emisyon pulu, çeşitli ibareler taşıyan hologramlar ve boş bir motorlu araç trafik belgesinin tümden sahte olarak oluşturulduğu, doldurulup kullanılmaları veya belgeler üzerine uygulanmaları hâlinde aldatma kabiliyetine sahip olacakları belirtilmiştir. Daire, boş ruhsatların, trafik belgesinin, pulların ve hologramların “mevcut halleri itibariyle hukuki sonuç doğurmaya elverişli belge niteliğinde olmadıkları” gözetilerek resmî belgede sahtecilik suçunun unsurlarının oluşmadığını, buna karşılık iddianamedeki anlatıma göre “ele geçen egzoz emisyon pulları ve hologramları yönünden sanığın eyleminin TCK’nun 199. maddesindeki suçu oluşturup oluşturmadığının tartışılması gerekirken” yazılı şekilde hüküm kurulmasını hukuka aykırı bulmuştur. Hüküm 05.02.2013 tarihinde sanık müdafiinin temyizi üzerine oybirliğiyle bozulmuştur.
Vekâlet pulu ve posta pulu kararları, kanunda kıymetli damga sayılan pulların sahtesinin resmî belgede sahtecilik suçundan ayrı değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Pul gelirinin sahibi kuruluşun muhakemeye katılımı için davaya katılma ve katılan sıfatı, aynı olayda gerçek pullar üzerinden sağlanan menfaat için nitelikli dolandırıcılık yazılarımıza bakılabilir.
Bandrol ve hologramlara ilişkin 2021 tarihli karar, bu işaretlerin kendiliğinden kıymetli damga sayılmadığını ve parada sahteciliğe yakın özelliklerin bilirkişiyle araştırılması gerektiğini göstermektedir. Kıymetli damgaların paraya yaklaştırılan niteliği için parada sahtecilik, tütün ve alkol ürünlerindeki taklit bandroller için kaçakçılık suçları yazılarımız incelenebilir.
2013 tarihli karar ise boş sahte belgelerin belge sayılmadığını, ancak aynı dosyadaki sahte pullar yönünden ayrı bir suçun gündeme gelebileceğini göstermektedir. Uzun süren yargılamalar ve düşme kararları için dava zamanaşımı yazımıza bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Sahte pulu resmî belgede sahtecilik saymak | Suç vasfında yanılgı olur | TCK 199/4’ü esas alın |
| Her bandrolü kıymetli damga kabul etmek | Para benzeri vasıf ayrıca aranır | Bilirkişi görüşü alın |
| Tütün ve alkol bandrolünde 5607’yi atlamak | Özel düzenleme gözden kaçar | 5607 m.3’ü birlikte değerlendirin |
| Kriminal raporla yetinmek | Üretim araçları yetkili kurumca incelenmelidir | Darphane raporu isteyin |
| Boş sahte belgeyi suç konusu saymak | Hukuki sonuç doğurmaya elverişli değildir | Belgenin mevcut hâlini değerlendirin |
| Bilerek ve bilmeden kabulü karıştırmak | Ceza aralıkları farklıdır | 199/2 ve 199/3’ü ayırın |
| Pul gelirinin sahibinin katılmasını reddetmek | Doğrudan zarar görmüştür | Katılma talebini kabul edin |
| Etkin pişmanlığı değerlendirmemek | Cezasızlık imkânı kaçırılır | TCK 201 koşullarını inceleyin |
| Zamanaşımını takip etmemek | Uzun dosyalar düşmeyle sonuçlanabilir | Süreleri hesaplayın |
Kıymetli damgada sahtecilik suçu nedir?
TCK m.199’da düzenlenen, kıymetli damgayı sahte olarak üretme, ülkeye sokma, nakletme, muhafaza etme veya tedavüle koyma ile sahte kıymetli damgayı bilerek kabul etme ve sonradan bilerek tedavüle koyma fiillerini kapsayan suçtur.
Hangi şeyler kıymetli damga sayılır?
TCK m.199/4’e göre damgalı kâğıtlar, damga ve posta pulları ile belirli bir miktar vergi veya harcın ödendiğini belgelemek amacıyla kullanılan pullar kıymetli damga sayılır.
Cezası nedir?
Temel hâlde bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Sahte damgayı bilerek kabul etmek üç aydan bir yıla kadar hapis ve adli para, bilmeden alınan sahte damgayı bilerek tedavüle koymak bir aydan altı aya kadar hapis cezası gerektirir.
Sahte vekâlet pulu yapıştırmak hangi suçu oluşturur?
21. Ceza Dairesi, çalıştığı avukatın vekâletnamelerine sahte vekâlet pulu yapıştıran kâtibin eyleminin resmî belgede sahtecilik değil, TCK 199’daki kıymetli damgada sahtecilik suçunu oluşturduğuna karar vermiştir.
Posta pulunu fotokopiyle çoğaltmak suç mu?
Evet. 11. Ceza Dairesi, tebligat için verilen posta pullarını renkli fotokopiyle çoğaltarak kullanan adliye çalışanı hakkında TCK 199’dan verilen mahkûmiyeti düzelterek onamıştır.
Sahte bandrol kıymetli damga mıdır?
Kendiliğinden değil. 8. Ceza Dairesi, bandrol ve hologramların kıymetli damganın para benzeri vasıflarını taşıyıp taşımadığının bilirkişi görüşüyle araştırılması gerektiğini belirtmiştir. Tütün ve alkol ürünlerinde taklit bandrol 5607 sayılı Kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
Sigara veya içkide taklit bandrol bulundurmanın cezası nedir?
5607 sayılı Kanun m.3/16’ya göre kamu kurumlarınca uygulanan bandrol ve benzeri işaretlerin taklitlerini imal eden, ülkeye sokan veya bilerek bulunduran, nakleden, satan ya da kullananlar üç yıldan altı yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
Boş sahte ruhsat ele geçirilirse ne olur?
11. Ceza Dairesi, bilgi haneleri boş sahte ruhsat ve belgelerin mevcut hâlleriyle hukuki sonuç doğurmaya elverişli olmadığını, bu nedenle resmî belgede sahteciliğin unsurlarının oluşmadığını kabul etmiş; aynı dosyadaki sahte pullar için TCK 199’un tartışılmasını istemiştir.
Pul üretmeye yarayan makine bulundurmak suç mu?
TCK m.200’e göre kıymetli damgaların üretiminde kullanılan alet veya malzemeyi izinsiz olarak üreten, ülkeye sokan, satan, devreden, satın alan, kabul eden veya muhafaza eden kişi bir yıldan dört yıla kadar hapis ve adli para cezası alır.
Etkin pişmanlık var mı?
Evet. TCK m.201’e göre sahte damgaları tedavüle koymadan ve resmî makamlar haber almadan önce suç ortaklarını ve damgaların yerini bildiren kişi, bilgi suç ortaklarının yakalanmasını ve damgaların ele geçirilmesini sağlarsa cezalandırılmaz.
Pul gelirinin sahibi kuruluş davaya katılabilir mi?
21. Ceza Dairesi, vekâlet pulunu bastırma yetkisi ve pul gelirleri kendisine ait olan kuruluşun suçtan doğrudan zarar gördüğünü ve davaya katılabileceğini kabul etmiştir.
Sahte damgayı bilmeden aldım, ne olur?
Bilmeden kabul etmek suç değildir. Ancak sahteliğini öğrendikten sonra bu damgayı bilerek tedavüle koyarsanız TCK m.199/3 uyarınca bir aydan altı aya kadar hapis cezası söz konusu olur.
Suç şikâyete bağlı mı?
Hayır. TCK m.199’da şikâyet şartı öngörülmemiştir.
Zamanaşımı ne kadar?
Temel hâlin üst sınırı beş yılı geçmediğinden olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır. 8. ve 11. Ceza Dairelerinin incelenen dosyalarında olağanüstü zamanaşımının dolması nedeniyle davaların düşürüldüğü görülmektedir.
Hangi mahkeme görevlidir?
Temel hâlde dava asliye ceza mahkemesinde görülür; başka ve daha ağır suçlarla birlikte yargılama yapılıyorsa görevli mahkeme değişebilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.199 — Kıymetli damgada sahtecilik
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.200 — Para ve kıymetli damgaları yapmaya yarayan araçlar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.201 — Etkin pişmanlık
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.204 — Resmî belgede sahtecilik
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.66 — Dava zamanaşımı
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.75 — Önödeme
- 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m.3 — Taklit bandrol ve benzeri işaretler
- 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun m.8
- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.27 — Vekâlet pulu
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.63 — Bilirkişi incelemesi
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.237 — Davaya katılma
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251 — Basit yargılama usulü
İlgili yazılarımız: Parada sahtecilik · Resmî belgede sahtecilik · Özel belgede sahtecilik · Kaçakçılık suçları · Nitelikli dolandırıcılık
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.