Ankara Anlaşması Nedir? Şartları Nelerdir?
Kısa cevap: Ankara Anlaşması, Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında ortaklık kuran ve 12 Eylül 1963’te imzalanan anlaşmadır; 1 Aralık 1964’te yürürlüğe girmiştir. Türk vatandaşlarının AB üyesi ülkelerdeki çalışma hakları bu anlaşmanın kendisinden değil, Ortaklık Konseyi’nin 1/80 sayılı Kararı’ndan kaynaklanır. Anlaşma, Türk vatandaşına AB ülkelerinde kendiliğinden oturma veya çalışma izni vermez; haklar belirli koşulların gerçekleşmesine bağlıdır ve her ülkenin iç hukuk uygulamasıyla birlikte değerlendirilir.
Hakların Dayandığı Belgeler
| Belge | Konu |
|---|---|
| Ankara Anlaşması (1963; yürürlük 1964) | Türkiye ile AET arasında ortaklık ilişkisinin temeli. |
| Katma Protokol, m.41 | İş kurma ve hizmet sunma serbestisi alanında yeni kısıtlama getirilmemesi (standstill) kuralını içerir. |
| Ortaklık Konseyi 1/80 sayılı Kararı, m.6 | Hukuka uygun çalışan Türk işçinin kademeli çalışma hakları. |
| Ortaklık Konseyi 1/80 sayılı Kararı, m.13 | İşgücüne erişim koşulları bakımından yeni kısıtlama getirilmemesi kuralı. |
1/80 Sayılı Karar m.6: Kademeli Çalışma Hakkı
- Bir yıl hukuka uygun çalışma: Aynı işverenle çalışma izninin yenilenmesi hakkı (iş mevcutsa).
- Üç yıl hukuka uygun çalışma: Aynı meslekte başka bir işverenle çalışma hakkı; AB işçilerine öncelik tanınması saklıdır.
- Dört yıl hukuka uygun çalışma: Ücretli herhangi bir işe serbestçe erişim.
Avrupa Birliği Adalet Divanı, bir yıllık kuralı aynı işverenle kesintisiz hukuka uygun çalışmaya bağladığı kararlarında (örneğin Eker kararı) bu hakkın, işçinin ilk işverene dönmek suretiyle üç yıllık kuralı dolanmasına izin vermediğini de kabul etmiştir. Bu içtihat nedeniyle çalışma süresinin hesabı, hukuka uygunluk ve kesintisizlik bakımından somut olaya göre yapılır.
İş Kurma ve Standstill Kuralları
Katma Protokol m.41, iş kurma ve hizmet sunma serbestisi alanında taraflara yeni kısıtlamalar getirmeme yükümlülüğü yükler. İşgücüne erişim alanında benzer kural 1/80 sayılı Karar m.13’tedir. Bir ülkenin bu kuralların yürürlük tarihinden sonra ağırlaştırdığı koşullar, Türk vatandaşı bakımından uygulanamayabilir; bunun için ilgili ülkenin o tarihteki mevzuatı ve güncel içtihat birlikte incelenmelidir.
Başvuru Şartları Neden Her Ülkede Farklıdır?
İş kurma yoluyla oturum başvurularında iş planı, sermaye, mesleki yeterlilik ve ülkeye katkı gibi unsurlar ülkenin iç hukuk ve idari uygulamasına göre aranır. Bu şartlar ve tutarlar sık değiştiğinden bu sayfada ülke bazında rakam verilmemiştir; başvuru yapılacak ülkenin yetkili göçmenlik makamının güncel yönergelerine bakılmalıdır. Birleşik Krallık gibi AB üyeliğinden ayrılmış ülkeler için AB hukukundan doğan haklar ayrıca değerlendirilir.
Kaynaklar
- Avrupa Komisyonu: Türk işçilere ilişkin Adalet Divanı içtihadı
- KP Turkey v Secretary of State for the Home Department [2014] EWCA Civ 1109, standstill kuralları (m.13 ve m.41)