Kısa cevap: Hâkim önce suçun kanundaki alt ve üst sınırı arasında temel cezayı belirler; ardından bu ceza üzerinden kanunda yazılı sırayla artırım ve indirimler yapılır ve sonuç ceza bulunur (TCK m.61). Adli para cezasında aynı işlemler gün sayısı üzerinden yapılır ve sonuç gün, bir gün karşılığı takdir edilen tutarla çarpılır (TCK m.52, 61/8).
Ceza Hesaplama Aracı (TCK m.61)
Temel cezaya sırasıyla uygulanan artırım ve indirimlerle sonuç hapis ve adli para cezasını hesaplar; erteleme, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve seçenek yaptırım sınırlarını gösterir.
Sık kullanılan oranlar: nitelikli hâl kanundaki orana göre artırım; teşebbüs 1/4–3/4 indirim (m.35); yardım eden 1/2 indirim, en çok 8 yıl (m.39); zincirleme suç 1/4–3/4 artırım (m.43); haksız tahrik 1/4–3/4 indirim (m.29); takdiri indirim 1/6 (m.62). Adımları m.61/5 sırasıyla girin.
Sonuçlar genel bilgilendirme amaçlı yaklaşık değerlerdir ve bağlayıcı değildir; somut dosyadaki tutar ve süreler farklı çıkabilir.
Ceza hangi sırayla hesaplanır?
- Temel ceza: Hâkim; suçun işleniş biçimini, kullanılan araçları, zaman ve yeri, suçun konusunun önem ve değerini, zarar veya tehlikenin ağırlığını, kusurun ağırlığını ve failin amaç ve saikini gözeterek kanundaki alt ve üst sınır arasında temel cezayı belirler (m.61/1).
- Olası kast veya bilinçli taksir: İndirim veya artırım temel ceza üzerinden yapılır (m.61/2).
- Nitelikli hâller: Daha ağır ve daha hafif nitelikli hâller birlikte varsa önce artırım, sonra indirim yapılır (m.61/4).
- Kişiye bağlı hâller: Bulunan ceza üzerinden sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve şahsi indirim sebepleri uygulanır (m.61/5).
- Takdiri indirim: En son, cezanın altıda birine kadarı indirilebilir (m.62).
Hapis cezası gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir; bir ay otuz gündür. Hapis cezasında bir günün, adli para cezasında bir liranın artakalanı hesaba katılmaz (m.61/6). Süreli hapis cezasında sonuç ceza otuz yıldan fazla olamaz (m.61/7). Kanunda açıkça yazılmadıkça cezalar artırılamaz, eksiltilemez ve değiştirilemez (m.61/10).
Sık uygulanan artırım ve indirim oranları
| Hâl | Oran | Dayanak |
|---|---|---|
| Teşebbüs | Dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirim | TCK m.35/2 |
| Yardım eden | Yarısı indirilir, sonuç sekiz yılı geçemez | TCK m.39/1 |
| Zincirleme suç | Dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırım | TCK m.43/1 |
| Haksız tahrik | Dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirim | TCK m.29 |
| Takdiri indirim | Altıda birine kadar indirim | TCK m.62/1 |
Ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis cezalarında bu maddeler oran yerine belirli süreler öngörür; araç yalnız süreli hapis cezaları için hesap yapar.
Örnek hesap
Temel ceza 1 yıl 8 ay olsun ve takdiri indirim uygulansın: 20 ay × 5/6 = 16 ay 20 gün, yani sonuç ceza 1 yıl 4 ay 20 gün. Temel ceza 2 yıl 6 ay olup önce 1/4 artırım, sonra 1/6 indirim yapılırsa: 3 yıl 1 ay 15 gün, ardından 2 yıl 7 ay 7 gün.
Adli para cezası nasıl hesaplanır?
Adli para cezası, kanunda aksine hüküm yoksa 5 günden az ve 730 günden fazla olmamak üzere belirlenen gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen tutarla çarpılmasıyla bulunur. Bir gün karşılığı, kişinin ekonomik ve şahsi hâlleri gözetilerek en az 100, en çok 500 TL olarak belirlenir (TCK m.52/1-2). Bu sınırlar 7499 sayılı Kanunla 01.06.2024’ten itibaren uygulanmaktadır; daha önce işlenen suçlarda lehe olan eski sınır (20–100 TL) esas alınır (TCK m.7). Hâkim bir yılı geçmemek üzere mehil verebilir veya taksitle ödemeye karar verebilir; taksit sayısı dörtten az olamaz, taksit süresi iki yılı geçemez (m.52/4).
Hangi cezalar ertelenebilir veya hüküm açıklanmayabilir?
- Erteleme: İki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir; fiil tarihinde 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş olanlarda sınır üç yıldır. Daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak ve tekrar suç işlemeyeceği kanaati gerekir (TCK m.51/1).
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması: Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası ise; sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve zararın tamamen giderilmesi şartıyla karar verilebilir. Denetim süresi beş yıldır (CMK m.231/5-8, 7589 sayılı Kanunla değişik).
- Seçenek yaptırımlar: Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır ve adli para cezasına ya da diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK m.49/2, 50/1). Taksirli suçlarda, bilinçli taksir hâli hariç, uzun süreli hapis cezası da adli para cezasına çevrilebilir (m.50/4).
Cezanın infazında cezaevinde ne kadar kalınacağını hesaplamak için infaz (yatar) hesaplama aracını kullanabilirsiniz.