Adına Habersiz GSM Hattı Açılması: Sahte Abonelik Sözleşmesi, Suç ve Borçtan Kurtulma
- Abonelik kaydı sırasında işletmeciye veya temsilcisine gerçek dışı belge ve bilgi verilemez.
- Kimlik belgesi örneği alınmadan abonelik kaydı yapılamaz.
- Kişinin bilgisi ve rızası dışında abonelik tesisi yapılamaz ve yaptırılamaz.
- Bu amaçla gerçeğe aykırı evrak düzenlenemez, evrakta değişiklik yapılamaz ve bunlar kullanılamaz.
- Gerçeğe aykırı evrakla kurulmuş abonelikler kullanılamaz.
- Bu fıkralara aykırı davranıp işi bizzat yapanlar adli para cezasıyla cezalandırılır.
- Yargıtay, bu hükümleri özel belgede sahteciliğe göre özel hüküm saymaktadır.
- Adli para cezası gerektirdiği için ön ödeme önerisinde bulunulması gerekir.
- Sözleşmedeki imza bayinin eli ürünü olmasa da sözleşme onun iş yerinde düzenlenmişse sorumluluk doğabilir.
- Yargıtay bu sonucu, elde edilen menfaatin bayiye ait olmasına dayandırmaktadır.
- Bayi kodu, iş yeri kaşesi ve kimlik fotokopisi dosyanın belirleyici delilleridir.
- Sahte sözleşmeyle açılan hattı bilerek kullanan kişi de sorumlu tutulabilir.
- Abonelik sözleşmeleri yazılı olarak veya elektronik ortamda kurulabilir.
- Elektronik ortamda kurulan sözleşmede kimlik doğrulama yöntemi kullanılması zorunludur.
- Borçtan kurtulmak için menfi tespit davası açılabilir.
Bir icra takibi ya da bir kara liste kaydıyla öğrenilen bu durum sanıldığından yaygındır: kişinin haberi olmadan, kimlik fotokopisi kullanılarak adına GSM hattı açılır, faturalar birikir ve borç yıllar sonra icra emri olarak kapıya gelir. Hattı ne kişi açtırmıştır ne de kullanmıştır; buna rağmen abonelik kaydı onun adınadır.
Bu yazıda kimlik bilgileri kullanılarak habersiz açılan GSM hattında hangi suçun oluştuğu, sözleşmedeki imzanın bayiye ait olmamasının sonuca etkisi, ön ödeme kurumunun neden gündeme geldiği, abonelik sözleşmesinin kuruluşuna ilişkin güncel kurallar ve borçtan kurtulmak için izlenecek yol Yargıtay 11. Ceza Dairesi kararlarıyla ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Gerçek dışı bilgi | Abonelik kaydında gerçek dışı belge ve bilgi verilemez | m.56/2 |
| Kimlik belgesi | Örneği alınmadan kayıt yapılamaz | m.56/3 |
| Rıza dışı abonelik | Kişinin bilgisi ve rızası dışında tesis edilemez | m.56/4 |
| Sahte evrakla abonelik | Böyle kurulan abonelikler kullanılamaz | m.56/5 |
| Yaptırım | Elli günden yüz güne kadar adli para cezası | m.63/10 |
| Örgüt faaliyeti | Cezalar yarı oranında artırılır | m.63/11 |
| Norm ilişkisi | 5809 m.56 özel hüküm sayılır | Yargıtay 11. CD |
| Ön ödeme | Adli para cezası gerektirdiğinden önerilir | TCK m.75 |
| Sözleşmenin kuruluşu | Yazılı veya kimlik doğrulamalı elektronik ortamda | m.50/1 |
Uygulamada üç ayrı hukuki süreç aynı olaydan doğar ve birbirinden bağımsız yürür. Birincisi cezai süreçtir: sahte sözleşmeyi düzenleyen ya da düzenleten kişi hakkında soruşturma açılır. İkincisi idari süreçtir: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, abonelik sözleşmelerini işletmeciden isteyebilir, inceleyebilir ve değiştirilmesi gereken hususları bildirebilir. Üçüncüsü ise özel hukuk sürecidir: faturadan doğan borcun bulunmadığının tespiti ancak hukuk mahkemesinde istenebilir.
Bu üç sürecin ortak noktası delildir. Abonelik sözleşmesinin nerede ve hangi bayi kodu ile düzenlendiği, sözleşme ekinde hangi kimlik örneğinin bulunduğu ve hattın kim tarafından kullanıldığı, üç dosyada da aynı sonucu doğurur. Bu nedenle belgeler bir kez ve eksiksiz toplanmalı, ardından her üç süreçte de kullanılmalıdır.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Adınıza kayıtlı hatları e-Devlet üzerinden sorgulayın ve listeyi tarih tarih kontrol edin.
- Tanımadığınız hat varsa işletmeciye yazılı başvurarak abonelik sözleşmesinin bir örneğini isteyin.
- Sözleşmenin hangi bayide, hangi bayi kodu ile ve hangi tarihte düzenlendiğini tespit edin.
- Sözleşme ekindeki kimlik fotokopisini ve üzerindeki kaşeyi inceleyin.
- İmzanın size ait olmadığını ileri sürüyorsanız imza incelemesi talep edin.
- Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunun ve 5809 sayılı Kanun m.56’ya dayandığınızı belirtin.
- Şikâyetinizde bayinin kimliğinin ve hattın hangi numaraya taşındığının araştırılmasını isteyin.
- İşletmeciden aboneliğin iptalini ve fatura tahakkukunun durdurulmasını talep edin.
- Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna da başvurarak idari denetim yolunu işletin.
- Hakkınızda icra takibi başlatılmışsa süresinde itiraz edin ve takibi durdurun.
- Borçlu olmadığınızın tespiti için menfi tespit davası açın.
- Ceza dosyasındaki bilirkişi raporunu ve iddianameyi hukuk dosyasına delil olarak sunun.
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 27.04.2017 T., 2015/3863 E., 2017/3213 K.
İmza bayinin eli ürünü olmasa da sözleşme onun bayisinde düzenlenmişse eylem sübut bulur. GSM hat satışı bayisi işleten sanığın, şikâyetçi adına bir adet sahte abonelik sözleşmesiyle hat çıkardığı iddia edilmiştir. Daire, bilirkişi raporunun aksi yöndeki tespitine rağmen sonucu değiştirmemiştir: raporda “abonelik sözleşmesindeki katılan adına atılan imzanın sanığın eli ürünü olmadığı” belirlenmiş olsa da, sözleşmenin “sanığın işlettiği bayi tarafından yapıldığı sabit olup, suçtan elde edilen menfaatin sanığa ait olacağı dikkate alındığında eylemin sübut bulduğu” kabul edilmiştir. Daire ayrıca hükümden sonra yürürlüğe giren 5809 sayılı Kanun m.56/4 ve m.56/5’i aktararak, “özel hüküm niteliğinde bulunan 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun 56. maddesindeki düzenleme de gözetilip” sanığın hukuki durumunun yeniden takdir edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Sonuç: mahkûmiyet hükmü 27.04.2017 tarihinde oy birliğiyle BOZULMUŞTUR.
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 18.01.2018 T., 2017/4825 E., 2018/471 K.
Beraat kararı da aynı ölçüte göre bozulur; belirleyici olan menfaatin kime ait olduğudur. Bu kez yerel mahkeme beraat kararı vermiş, karar katılan vekilinin temyizi üzerine incelenmiştir. Daire ölçütü açıkça formüle etmiştir: “sanık tarafından işletilen işyerince sözleşme düzenlendiğinden abone sözleşmesindeki imza sanığa ait olmasa bile, elde edilen menfaat sanığa ait olacağından, suçun oluştuğu” gözetilmelidir. Kararda 5809 sayılı Kanun m.56/4 ve m.56/5 aktarılmış ve özel hüküm niteliğindeki bu düzenleme gözetilerek “önödeme önerisinde bulunularak sonucuna göre sanığın hukuki durumunun takdir ve tayininde zorunluluk bulunması” vurgulanmıştır. Sonuç: beraat hükmü 18.01.2018 tarihinde oy birliğiyle BOZULMUŞTUR.
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 31.01.2018 T., 2017/4897 E., 2018/703 K.
Sahte sözleşmeyle açılan hattı kullanan kişi de 5809 sayılı Kanun kapsamında sorumludur. Bu dosyada sanık, hattı bizzat açtıran değil, katılan adına sahte düzenlenmiş abonelik sözleşmesine dayanılarak çıkarılan hattı kullanan kişidir. Daire, sanığın hattı kullandığını kabul etmesini ve sözleşmedeki imza ile yazıların katılanın eli ürünü olmadığının belirlenmesini esas almış; Kanun m.56’nın ikinci fıkrasındaki “İşletmeci veya adına iş yapan temsilcisine abonelik kaydı sırasında abonelik bilgileri konusunda gerçek dışı belge ve bilgi verilemez” ve beşinci fıkrasındaki “Gerçeğe aykırı evrak düzenlemek veya değiştirmek suretiyle kişinin bilgi ve rızası dışında tesis edilmiş olan abonelikler kullanılamaz” hükümlerine dayanmıştır. Daire, “TCK’nın 7/2 maddesi uyarınca lehe olan ve özel hüküm niteliğinde bulunan 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun 56. maddesindeki suçu oluşturduğu ve sanığa önödeme önerisinde bulunularak sonucuna göre hüküm kurulması gerektiği” sonucuna varmıştır. Sonuç: beraat hükmü 31.01.2018 tarihinde oy birliğiyle BOZULMUŞTUR.
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 15.09.2021 T., 2021/2524 E., 2021/6598 K.
Grafolojik bağlantı kurulamasa bile bayi kodu ile düzenlenmiş sözleşme sorumluluk doğurur. Sanıklar hakkında, katılanın bilgi ve rızası dışında kimlik bilgileri kullanılarak numara taşıma yoluyla abonelik sözleşmeleri düzenlenip hat çıkarıldığı iddiasıyla dava açılmıştır. Bilirkişi raporlarına göre imzalar şikâyetçiye ait değildir ve “sanıkların elinden çıktığını gösterir grafolojik bağlantının bulunmadığı” tespit edilmiştir. Daire buna rağmen, “abonelik sözleşmelerinin sanıkların kullandığı bayii kodu ile çalıştıkları iş yerinde düzenlendiği ve suçtan elde edilecek menfaatin de sanıklara ait olduğu gözetildiğinde suçun sübut bulduğu” sonucuna varmıştır. Kararda ayrıca Anayasa Mahkemesinin 14.01.2021 tarihli ve E.2020/81, K.2021/4 sayılı kararıyla basit yargılama usulüne ilişkin geçiş hükmündeki bir ibarenin iptal edilmesi nedeniyle sanıkların hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Sonuç: hükümler 15.09.2021 tarihinde oy birliğiyle BOZULMUŞTUR.
İkinci halka lehe kanun. m.56’nın dördüncü ve beşinci fıkraları 2014’te eklendiğinden, eylemin tarihine göre lehe olan hükmün belirlenmesi gerekir. Kararlarda bu değerlendirme Türk Ceza Kanunu m.7/2 üzerinden yapılmaktadır. Genel hükümle karşılaştırma için özel belgede sahtecilik ayrıca okunmalıdır.
Üçüncü halka ön ödeme. m.63/10’daki yaptırım adli para cezası olduğundan, mahkemenin sanığa ön ödeme önerisinde bulunması zorunludur; bu öneri yapılmadan kurulan hüküm bozulmaktadır. Kurumun işleyişi için ön ödeme incelenebilir.
Dördüncü halka imza. Bilirkişi raporunun imzanın sanığa ait olmadığını göstermesi tek başına beraat sebebi değildir. Dört kararın üçünde de bu tespite rağmen sorumluluk kabul edilmiştir.
Beşinci halka bayi kodu. Sözleşmenin hangi bayi kodu ile ve hangi iş yerinde düzenlendiği, dosyanın en belirleyici verisidir. Bu kayıt işletmeciden istenmelidir.
Altıncı halka menfaat. Yargıtay sorumluluğu, hattın satışından doğan menfaatin kime kaldığına bağlamaktadır. Komisyon ve satış kayıtları bu nedenle dosyaya getirtilmelidir.
Yedinci halka kullanan kişi. Sahte sözleşmeyle açılmış hattı bilerek kullanan kişi de ayrıca sorumludur; Kanun bu abonelerin kullanılamayacağını açıkça düzenlemiştir. Hat başkasına devredilmişse zincirin tamamı araştırılmalıdır.
Son halka borç. Ceza yargılamasının sonucu, faturadan doğan borcun akıbetini kendiliğinden çözmez. Borçtan kurtulmak için ayrıca menfi tespit davası açılmalı ve ceza dosyasındaki bilirkişi raporu bu dosyaya sunulmalıdır.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Yalnız imza incelemesine güvenmek | Dosya eksik kalır | Bayi kodu ve menfaat kaydı da istenmelidir |
| Sözleşme örneğini istememek | Nerede düzenlendiği bilinmez | İşletmeciden yazılı olarak istenmelidir |
| Suçu yalnız genel sahtecilik saymak | Lehe hüküm gözden kaçar | 5809 m.56 özel hükümdür |
| Ön ödeme önerisini atlamak | Hüküm bozulur | Adli para cezasında öneri zorunludur |
| Ceza davasını yeterli görmek | Fatura borcu devam eder | Menfi tespit davası ayrıca açılmalıdır |
| İcra takibine süresinde itiraz etmemek | Takip kesinleşir | Ödeme emrine süresinde itiraz edilmelidir |
| Aboneliğin iptalini istememek | Fatura işlemeye devam eder | İşletmeciye iptal talebi yazılmalıdır |
| Hattı kullananı araştırmamak | Fail eksik kalır | Hattın kim tarafından kullanıldığı sorulmalıdır |
| Kurum başvurusunu ihmal etmek | İdari denetim işletilmez | Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna da başvurulmalıdır |
Adıma habersiz hat açılmışsa hangi suç oluşur?
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, bu eylemlerde 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu m.56’daki düzenlemenin özel hüküm niteliğinde olduğunu kabul etmektedir. Maddenin dördüncü fıkrası kişinin bilgisi ve rızası dışında abonelik tesis edilmesini, beşinci fıkrası da gerçeğe aykırı evrakla kurulmuş aboneliklerin kullanılmasını yasaklamıştır.
Cezası nedir?
Kanun m.63/10, m.56’nın ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci fıkralarına aykırı hareket ederek bu işi bizzat yapanların elli günden yüz güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılacağını düzenler. Birinci fıkraya aykırılıkta ise bin günden beş bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür.
Ön ödeme uygulanır mı?
Yargıtay kararlarında, m.63/10’daki yaptırımın adli para cezası olması nedeniyle sanığa ön ödeme önerisinde bulunulması gerektiği vurgulanmakta; bu öneri yapılmadan kurulan hükümler bozulmaktadır. Ön ödemenin şartları Türk Ceza Kanunu m.75’te düzenlenmiştir.
Sözleşmedeki imza bayiye ait değilse bayi kurtulur mu?
Hayır. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, bilirkişi raporunda imzanın sanığın eli ürünü olmadığı tespit edilse bile, sözleşmenin sanığın işlettiği bayi tarafından düzenlendiği sabitse ve suçtan elde edilen menfaat ona aitse eylemin sübut bulduğunu kabul etmektedir.
Grafolojik bağlantı kurulamazsa ne olur?
Daire, 2021 tarihli kararında imzaların şikâyetçiye ait olmadığı ve sanıkların elinden çıktığını gösterir grafolojik bağlantının bulunmadığı tespitine rağmen, sözleşmelerin sanıkların kullandığı bayi kodu ile çalıştıkları iş yerinde düzenlenmesi ve menfaatin sanıklara ait olması nedeniyle suçun sübut bulduğunu belirtmiştir.
Hattı kullanan kişi de sorumlu olur mu?
Evet. Kanun m.56/5, gerçeğe aykırı evrak düzenlemek veya değiştirmek suretiyle kişinin bilgi ve rızası dışında tesis edilmiş aboneliklerin kullanılamayacağını düzenler. Yargıtay, sahte sözleşmeyle çıkarılan hattı kullandığını kabul eden sanık bakımından bu hükmün uygulanması gerektiğine karar vermiştir.
Numara taşıma yoluyla da yapılabilir mi?
Evet. Yargıtay kararlarına konu olaylarda, kişinin bilgisi dışında kimlik bilgileri kullanılarak numara taşıma suretiyle abonelik sözleşmesi düzenlendiği ve hat çıkarıldığı görülmektedir. Bu hâlde de aynı hükümler uygulanır.
Hangi belgeleri istemeliyim?
Abonelik sözleşmesinin aslı veya örneği, sözleşmenin düzenlendiği bayi ve bayi kodu bilgisi, sözleşme ekindeki kimlik belgesi fotokopisi ve üzerindeki iş yeri kaşesi ile satıştan doğan komisyon kayıtları dosyanın belirleyici delilleridir. Kanun m.56/3, kimlik belgesi örneği alınmadan abonelik kaydı yapılamayacağını düzenler.
Abonelik sözleşmesi nasıl kurulur?
Kanun m.50/1, sözleşmenin yazılı olarak veya elektronik ortamda kurulacağını, elektronik ortamda kurulacak sözleşmelerde başvuru sahibinin kimliğinin doğrulanmasına imkân verecek şekilde Kurum tarafından belirlenecek yöntemlerin kullanılacağını öngörür.
Kimlik doğrulamada yeni kurallar var mı?
Evet. 24/12/2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun’un 30. maddesiyle m.50’ye eklenen fıkralara göre işletmeci, elektronik kimlik doğrulama kabiliyeti olmayan kimlik belgeleriyle abonelik kaydı yapamaz; kimliği, kimlik belgesi ve yüz veya parmak izi özetine ilişkin biyometrik veriler ya da kimlik doğrulayıcı şifre vasıtasıyla teyit eder.
Bir kişi adına sınırsız hat açılabilir mi?
Hayır. Aynı değişiklikle eklenen fıkraya göre işletmeci, gerçek veya tüzel bir kişi adına açılabilecek hat sayısına ilişkin Kurum tarafından belirlenen sınırdan fazla abonelik kaydı yapamaz. Ayrıca işletmecinin üç ayda bir tüm aboneliklerin aktifliğini resmî makamlardan teyit etmesi öngörülmüştür.
Faturaları ödemek zorunda mıyım?
Abonelik sizin irade beyanınıza dayanmıyorsa borçtan sorumlu tutulmamanız gerekir; ancak bunun yargı kararıyla ortaya konması gerekir. Bu nedenle icra takibine süresinde itiraz edilmeli ve borçlu olunmadığının tespiti için menfi tespit davası açılmalıdır.
Ceza davası kazanılırsa borç kendiliğinden düşer mi?
Ceza mahkemesi kararı borcun akıbetini doğrudan belirlemez; ancak sözleşmedeki imzanın davacıya ait olmadığına ilişkin bilirkişi raporu ve dosyadaki tespitler hukuk davasında güçlü delil oluşturur. Bu nedenle ceza dosyası örneği hukuk dosyasına sunulmalıdır.
Kuruma başvurabilir miyim?
Evet. Kanun m.50/2, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun resen veya şikâyet üzerine abonelik sözleşmelerini işletmecilerden isteyebileceğini, inceleyeceğini ve değiştirilmesi uygun görülen hususları işletmeciye bildireceğini düzenler. İşletmeciler gerekli değişiklikleri belirtilen sürede yapmakla yükümlüdür.
Suç örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse ne olur?
Kanun m.63/11, bu maddede tanımlanan suçların bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek cezaların yarısı oranında artırılacağını düzenler. Faaliyette bulunan tüzel kişi hakkında ise Türk Ceza Kanunu’ndaki tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
- 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu m.50 — abonelik sözleşmeleri ve kimlik doğrulama
- 5809 sayılı Kanun m.50/2 — Kurumun sözleşmeleri inceleme yetkisi
- 5809 sayılı Kanun m.50/3 — abone aleyhine dengesizlik doğuran hükümlerin geçersizliği
- 5809 sayılı Kanun m.56/1 — abone kimlik ve iletişim bilgilerinin korunması
- 5809 sayılı Kanun m.56/2 ve m.56/3 — gerçek dışı bilgi ve kimlik belgesi zorunluluğu
- 5809 sayılı Kanun m.56/4 ve m.56/5 — rıza dışı abonelik ve sahte evrakla kurulan abonelik
- 5809 sayılı Kanun m.63/10 — adli para cezası
- 5809 sayılı Kanun m.63/11 — örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenme
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.7/2 — lehe kanunun uygulanması
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.75 — ön ödeme
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.207 — özel belgede sahtecilik
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.72 — menfi tespit davası
İlgili yazılarımız: özel belgede sahtecilik · ön ödeme · menfi tespit davası · abonelik sözleşmesinin iptali · bilişim aracıyla dolandırıcılık
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.