Velayet Davası Nasıl Açılır Dilekçe Örneği
Kısa cevap: Velayet boşanma davası içinde, mahkemenin ana ve babanın haklarını düzenlemesiyle belirlenir (TMK m.182); boşanma kesinleştikten sonra koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi için ayrı dava açılır (m.183, 349). Dava aile mahkemesinde açılır; aile mahkemesi kurulamayan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi görevlidir (4787 sayılı Kanun m.2, 4). Velayet kamu düzenine ilişkindir; hâkim çocuğun üstün yararını resen araştırır, tarafların anlaşmasıyla bağlı kalmaz.
Velayet Davası Hangi Durumlarda Açılır?
| Durum | Yol | Dayanak |
|---|---|---|
| Boşanma davası açılıyor | Velayet ve kişisel ilişki, boşanma kararında düzenlenir; boşanma davasında velayet talebi dilekçede yer alır | TMK m.182, 336 |
| Boşanma kesinleşmiş, koşullar değişmiş | Ana veya babadan biri ya da hâkim resen gerekli önlemleri alır; ayrı velayetin değiştirilmesi davası açılır | TMK m.183, 349 |
| Velayet sahibi kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmiyor | Çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir; bu husus kişisel ilişki kararında ihtar edilir | TMK m.182/2, 324/3 |
| Velayet görevi yerine getirilmiyor, ağır ihmal var | Diğer önlemlerden sonuç alınamıyorsa velayetin kaldırılması istenebilir | TMK m.346, 348 |
Velayetin kimde olacağı, ortak velayetin koşulları ve değiştirilmesi için velayet nedir, velayetin değiştirilmesi davası ve velayetin kaldırılması yazılarına bakabilirsiniz.
Velayet Davası Nerede Açılır?
- Görev: Aile hukukundan doğan dava ve işlere aile mahkemesi bakar (4787 sayılı Kanun m.4). Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (m.2).
- Yetki: Velayetin değiştirilmesi davaları için kesin yetki kuralı bulunmadığı kabul edilmektedir; genel kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK m.6). Velayet altındaki çocuğun yerleşim yeri, ana ve babasının; ortak yerleşim yerleri yoksa çocuğun kendisine bırakıldığı ana veya babanın yerleşim yeridir (TMK m.21). Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, yargı yeri belirleme kararlarında bu kuralları birlikte uygulamıştır (örneğin 10.12.2018 tarihli, E.2018/5672, K.2018/8055 sayılı karar). Yetkisizlik, davalı tarafından süresinde ilk itiraz olarak ileri sürülmezse mahkemece resen dikkate alınmaz; bu nedenle davayı açmadan önce davalının güncel adresini kontrol etmek gerekir.
Hâkim Ne Araştırır?
- Çocuğun üstün yararı: Ana ve babanın yararı ile çocuğun yararı çatışırsa çocuğun yararına üstünlük tanınır. Çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin sağlanması gözetilir.
- Çocuğun dinlenmesi: İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır; çocuk dinlenmeden ve tercihi sorulmadan kurulan hüküm Yargıtay tarafından eksik inceleme nedeniyle bozulmaktadır. Çocuğun görüşü hâkimi bağlamaz; üstün yarar gerektiriyorsa aksine karar verilebilir.
- Uzman raporu: Aile mahkemesi psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan yararlanabilir (4787 sayılı Kanun m.5).
- Kardeşler: Mümkün oldukça çocukların birlikte yaşayacakları şekilde velayet düzenlemesine öncelik verilir.
Ana ve babanın boşanmadaki kusurları ve ahlaki değer yargıları, Yargıtay’a göre çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde göz önünde tutulur; yani boşanmada kusurlu olmak veya sadakatsizlik, tek başına velayetin kime verileceğini belirlemez. Bağımlılık, şiddet veya ihmal gibi olgular ise çocuğun bakımını ve güvenliğini doğrudan etkilediğinde somut olayda belirleyici olabilir. Kanunda çocuğun cinsiyetine, yaşına ya da annenin geliri olup olmamasına dayalı bir öncelik kuralı yoktur; hâkim somut olaydaki tüm delilleri birlikte değerlendirir.
Dilekçede Neler Yer Almalı?
- Mahkeme: [Yer] Aile Mahkemesi
- Davacı, davalı, çocuğun adı ve T.C. kimlik numarası; varsa vekil
- Mevcut velayet düzenlemesi (hangi mahkemenin hangi tarihli ve sayılı kararı) ve kesinleşme tarihi
- Velayetin değiştirilmesini gerektiren yeni olgular: bakım, eğitim ve sağlık ihtiyaçlarının karşılanmaması, ihmal veya şiddet, kişisel ilişkinin engellenmesi, çocuğun yaşam koşullarının değişmesi gibi; her olgunun tarihi ve çocuğa etkisi
- Deliller: nüfus kaydı, boşanma ilamı, okul ve sağlık kayıtları, tanıklar, sosyal inceleme ve uzman raporu talebi, çocuğun dinlenmesi talebi
- Hukuki sebepler: TMK m.182, 183, 324, 335, 336, 339, 346, 348-349; 4787 sayılı Kanun m.4-5; HMK
- Talep: velayetin davalıdan alınarak davacıya verilmesi; gerekirse kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi ve iştirak nafakası
Örnek dilekçe için velayetin değiştirilmesi dava dilekçesi örneği yazısına bakabilirsiniz. Kişisel ilişki konusunda kişisel ilişki kurma ve görüşme günleri ile kişisel ilişki kararının icrası yazıları faydalı olabilir.
Harç ve Masraflar
Velayet davasının konusu para olmadığından nispi harca tabi değildir. 2026 değerleriyle (98 seri no.lu Harç Genel Tebliği) aile mahkemesinde başvurma harcı 732 TL’dir; vekille takip edilen davada ayrıca vekâlet harcı (104 TL) ve baro pulu (164 TL) ödenir. Bunlar dışında tebligat, bilirkişi, uzman ve tanık giderleri avans olarak yatırılır. Tutarlar her yıl yeniden belirlendiğinden dava açılırken güncel harç tarifesi doğrulanmalıdır. Vekâlet ücreti Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ve taraflar arasındaki sözleşmeye göre belirlenir. Dava süresi mahkemenin iş yüküne, uzman incelemesine ve kanun yolu başvurularına göre değiştiğinden önceden kesin süre söylenemez.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2015/14866, K.2016/6510, 31.03.2016 Temel ilke ve kaynakları. Daire; velayet düzenlemesinde göz önünde tutulması gereken temel ilkenin çocuğun “üstün yararı” olduğunu belirtir ve dayanaklarını sayar: BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.3, Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi m.1, TMK m.339/1, 343/1, 346/1 ve Çocuk Koruma Kanunu m.4/b. Çocuğun üstün yararı belirlenirken onun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin sağlanması amacının gözetilmesi gerektiğini; “Ana ve babanın yararları; boşanmadaki kusurları, ahlaki değer yargıları, sosyal konumları gibi durumları, çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde gözönünde tutulur.” denilmiştir. Mahkemece sosyal inceleme raporu alınmadan ve idrak çağındaki çocuk dinlenmeden kurulan hüküm, bu yönden bozulmuştur.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2016/12935, K.2018/3627, 21.03.2018 İdrak çağındaki çocuk dinlenmeli. Daire; BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m.12 ile Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi m.3 ve 6 uyarınca “çocuk, kendisini ilgilendiren davalarda kendisine danışılmak ve görüşünü ifade etmek hakkına sahiptir. Çocuğun çıkarına açıkça ters düşmediği takdirde ifade edeceği görüşe önem verilmelidir.” demiştir. Velayeti babaya verilen, 2005 ve 2007 doğumlu iki çocuğun dinlenmeden ve tercihleri sorulmadan karar verilmesi eksik inceleme sayılmış; “idrak çağındaki çocukların mahkemece dinlenilmesi ve tercihinin sorulması, gerektiğinde uzmanlardan da yararlanmak suretiyle” tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtilerek bu yönden bozma yapılmıştır.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2016/25683, K.2017/1606, 16.02.2017 İkinci zorunlu adım: uzman heyeti raporu. Velayetin değiştirilmesi davasında Daire; idrak çağındaki çocuğun bizzat dinlenerek görüşünün alınmasını, gerekirse velayet sahibinin değiştirilmesini gerekli kılan bir durumun bulunup bulunmadığı hususunda 4787 sayılı Kanun m.5 uyarınca psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan heyete inceleme yaptırılarak yeniden uzman raporu alınmasını ve tüm delillerin birlikte değerlendirilmesini aramış; aksi hâlde eksik inceleme ile hüküm kurulmasını usul ve yasaya aykırı bularak bozmuştur. Kararda ayrıca çocukların üstün yararı gerektirdiği takdirde görüşlerinin aksine karar verilebileceği belirtilmiştir.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2016/17589, K.2016/15621, 06.12.2016 Kardeşleri ayırmamak esas. Velayetin değiştirilmesi davasında Daire; “Velayet düzenlemesinde asıl olan çocukların yararıdır ve bu düzenlemede ana ve babanın yararı ile çocuğun yararı çalıştığı takdirde, çocuğun yararına üstünlük tanıması gerekir.” demiş; çocuğun dinlenmesi, 4787 sayılı Kanun m.5 uyarınca uzman raporu alınması ve “imkan oldukça çocukların birlikte yaşayacakları şekilde velayet düzenlemesine öncelik verilmesi” gerektiğini belirtmiştir. Karar, Hukuk Genel Kurulu’nun 23.11.2011 ve 16.03.2012 tarihli ilamlarına atıf yapar.
Sık Sorulan Sorular
Velayet davasında çocuğa kaç yaşında sorulur?
Kanunda sabit bir yaş yoktur. Yargıtay, idrak çağındaki çocuğun dinlenmesini arar; çocuğun idrak çağında olup olmadığı yaşına, olgunluğuna ve kendini ifade edebilmesine göre değerlendirilir. Gerekirse dinleme psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı aracılığıyla yapılır.
Anlaşmalı boşanma protokolündeki velayet düzenlemesi sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Velayet kamu düzenine ilişkindir ve kesin hüküm oluşturmaz; yeni olgular ortaya çıktığında hâkim gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibi değiştirilebilir (m.349).
Velayet davası açmak için avukat şart mı?
Kanunda zorunlu bir vekil şartı yoktur; ancak dilekçenin içeriği, delillerin gösterilmesi ve çocuğun dinlenmesi gibi usul adımları nedeniyle hukuki destek alınması önerilir.
Boşanmış baba çocuğu yanında bırakabilir mi?
Çocuğun velayeti anne ya da babadaysa, diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkı mahkeme kararıyla düzenlenir; çocuğun yanında kalma süresi bu kararda belirlenir. Hâkim düzenlemede çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararlarını esas alır (TMK m.182). Ayrıntı için kişisel ilişki kurma ve görüşme günleri yazısına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.21, 182, 183, 324, 335-336, 339, 346 ve 348-349
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m.2, 4 ve 5
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.6
LegaPro Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.